Adhyaya 12 Mantra 6 - Shukla Yajurveda | Hindi | Vedapath

Various Rishis

←Previous MantraNext Mantra→

Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 6

Rishi: Agni-hymn tradition (general; not individually fixed here).

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (by pāda structure and diction)

Samhita Patha (Devanagari)

अक्र॑न्दद॒ग्नि स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौ॒: क्षामा॒ रेरि॑हद्वी॒रुध॑: सम॒ञ्जन् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः

Transliteration

ákrandad agní stanáyan niva dyáuḥ kṣā́mā rerihat vīrúdhaḥ samáñjan | sadyó jajñānó ví hí iddhó akhyad ā́ rodasī bhānúnā bhāty antáḥ

Translation

अग्नि गरजा—मानो द्यौः (आकाश) गर्ज रहा हो। वह पृथ्वी को चाटता हुआ, वनस्पतियों को स्पर्श करता हुआ, अपने को सर्वत्र फैलाता चला गया। अभी-अभी जन्मा हुआ, हाँ, प्रज्वलित होते ही वह प्रकट हो गया; दोनों लोकों के बीच वह भीतर ही भीतर अपनी भानु (किरण) से दीप्त होता है।

Padapatha (Word Analysis)

अक्रन्दत् । अग्निः । स्तनयन् । इव । द्यौः । क्षामा । रेरिहत् । वीरुधः । सम्-अञ्जन् । सद्यः । जज्ञानः । वि । हि । इद्धः । अख्यत् । आ । रोदसी । भानुना । भाति । अन्तः

Word by Word

अक्रन्दत्cried out, roared

अग्निःAgni (fire)

स्तनयन्thundering

इवas if, like

द्यौःthe sky

क्षामाthe earth, ground

रेरिहत्licked, swept/ran over

वीरुधःplants, vegetation

समञ्जन्they anointed/smeared together

सद्यःimmediately

जज्ञानःnewly born

विapart, forth (intensifier)

हीम्indeed, surely

इद्धःkindled, blazing

अख्यत्he made manifest, revealed

रोदसीthe two worlds (heaven and earth)

भानुनाwith (his) radiance

भातिshines

अन्तःwithin, inside

Entities Mentioned

Agni

Dyauḥ (Heaven)

Pṛthivī/Kṣāmā (Earth)

Oṣadhayaḥ/Vīrudhaḥ (Plants)

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary

Philosophical Concepts

Vedic Cosmology

Academic Analysis

Cross References

Yogic Application

Chanting Notes