Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 109
Rishi: To be confirmed via anukramaṇī.
Devata: Agni.
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by metrical analysis).
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒र॒ज्यन्न॑ग्ने प्रथयस्व ज॒न्तुभि॑र॒स्मे रायो॑ अमर्त्य । स द॑र्श॒तस्य॒ वपु॑षो॒ वि रा॑जसि पृ॒णक्षि॑ सान॒सिं क्रतु॑म्
Transliteration
irajyánn agne prathayasva jantúbhir asmē rā́yo amartya | sá darśatásya vápuso ví rājasi pṛṇákṣi sānásim krátum ||
Translation
हे अग्नि! उत्साहपूर्वक गतिमान होकर प्राणियों के बीच अपने को विस्तृत कर; हे अमर्त्य! हमारे लिए धन-समृद्धि का विस्तार कर। तू दर्शनीय रूप से प्रकाशित होता है; तू यज्ञ के विजयकारी संकल्प (क्रतु) को पूर्ण करता है।
Padapatha (Word Analysis)
इरज्यन् । अग्ने । प्रथयस्व । जन्तुभिः । अस्मे । रायः । अमर्त्य । सः । दर्शतस्य । वपुषः । वि । राजसि । पृणक्षि । सानसिम् । क्रतुम् ।
Word by Word
इरज्यन्praising / worshipping
इरज्यन्:
Kartā
TypeVerb
Rootइरज्य (धातु) / इरज्यत् (वर्तमान कृदन्त-प्रातिपदिक) ← इरज्यति
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रथयस्वspread / expand (for us)
प्रथयस्व:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रथ् (धातु) / प्रथय (णिच्) → प्रथयते
जन्तुभिःwith beings / creatures
जन्तुभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
अस्मेfor us
अस्मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रायःwealthes / riches
रायः:
Karma
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक; ‘wealth’)
अमर्त्यO immortal one
अमर्त्य:
Sampradāna
TypeAdjective
Rootअमर्त्य (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दर्शतस्यof the lovely / visible
दर्शतस्य:
Sambandha
TypeAdjective
Rootदर्शत (प्रातिपदिक)
वपुषःof (his) form / body
वपुषः:
Sambandha
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
विforth / widely
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
राजसिyou shine / are resplendent
राजसि:
Kriyā
TypeVerb
Rootराज् (धातु) → राजते
पृणक्षिyou fill / you bestow fully
पृणक्षि:
Kriyā
TypeVerb
Rootपृ (धातु) → पृणक्ति
सानसिम्gain / acquisition
सानसिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसानसि (प्रातिपदिक; ‘gain, winning, acquisition’)
क्रतुम्resolve / power of will / rite-intent
क्रतुम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes