Shukla Yajur Veda — Adhyaya 11, Mantra 72
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh-like (ṛc-style), though used as yajus in VS
Samhita Patha (Devanagari)
प॒र॒मस्या॑: परा॒वतो॑ रो॒हिद॑श्व इ॒हा ग॑हि । पु॒री॒ष्य॒: पुरुप्रि॒योऽग्ने॒ त्वं त॑रा॒ मृध॑:
Transliteration
paramásyāḥ parāvató rohídaśva ihā́ gahi | purīṣyáḥ purupriyó’gne tváṃ tarā́ mṛ́dhaḥ
Translation
परम दूर प्रदेश से, हे रोहित-अश्वों वाले अग्नि, यहाँ आ। पुरिष्य (समृद्धि/पोषक तत्त्वों से युक्त), बहुप्रिय—हे अग्नि, शत्रुताओं (मृध) के पार तू हमें तार दे।
Padapatha (Word Analysis)
परमस्याः । परा-वत॑ः । रोहिद-अश्वः । इह । आ । गहि । पुरीष्यः । पुरु-प्रियः । अग्ने । त्वम् । तर । मृधः
Word by Word
परमस्याःof the highest (one)
परमस्याः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
परावतःof the farthest region
परावतः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun (directional/locative sense)
Rootपरावत् (प्रातिपदिक)
रोहिदश्वःthe red(-hued) horse (one)
रोहिदश्वः:
कर्तृ (addressed/subject)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootरोहिदाश्व (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समासः)
इहhere
इह:
अधिकरण (place)
TypeIndeclinable
Rootइह
आhither; towards
आ:
(क्रियाविशेषण/उपसर्गः)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
गहिcome
गहि:
क्रिया (आह्वान)
TypeVerb
Rootगम्
पुरीष्यःabounding in strength/abundance (lit. rich in ‘puriṣa’)
पुरीष्यः:
कर्तृ (addressed/subject)
TypeAdjective
Rootपुरीष्य (प्रातिपदिक; अग्नेः विशेषणम्)
पुरुप्रियःdear to many
पुरुप्रियः:
कर्तृ (addressed/subject)
TypeAdjective
Rootपुरुप्रिय (प्रातिपदिक; समासः: पुरु + प्रिय)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तराcross over; carry across
तरा:
क्रिया (प्रार्थना/आज्ञा)
TypeVerb
Rootतॄ (तॄ॑/तॄँ; ‘to cross’)
मृधःfrom hostility; from harm
मृधः:
अपादान (that from which one is to be delivered) / कर्म-सम्बन्धः (object of crossing)
TypeNoun
Rootमृध् (प्रातिपदिक; ‘hostility, injury’)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes