Shukla Yajur Veda — Adhyaya 11, Mantra 55
Rishi: Ritual formula tradition (Vājasaneyin)
Devata: Vasus, Rudras, and Sinīvālī (principal operative deity in the final pāda)
Chandas: Yajus-formula with anuṣṭubh-like rhythm
Samhita Patha (Devanagari)
सᳪसृ॑ष्टा॒ वसु॑भी रुद्रै॒र्धीरै॑: कर्म॒ण्या मृद॑म् । हस्ता॑भ्यां मृ॒द्वीं कृ॒त्वा सि॑नीवा॒ली कृ॑णोतु॒ ताम्
Transliteration
saṃsṛ́ṣṭā vásubhī rudráir dhī́raiḥ karmaṇyā́ mṛ́dam | hástābhyāṃ mṛdvī́ṃ kṛtvā́ sinīvālī́ kṛṇotu tām ||
Translation
वसुओं के साथ, रुद्रों के साथ, धीर (बुद्धिमान) जनों के साथ—कर्मण्य (कार्योपयोगी) मृदा संयुक्त हो। हाथों से उसे मृदु करके, सिनीवाली उसे गढ़ दे।
Padapatha (Word Analysis)
संसृष्टा । वसुभिः । रुद्रैः । धीरैः । कर्मण्या । मृदम् । हस्ताभ्याम् । मृद्वीम् । कृत्वा । सिनीवाली । कृणोतु । ताम् ।
Word by Word
संसृष्टाwell-mixed/combined
संसृष्टा:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective/Participle
Rootसंसृज् (सम्+सृज्) / संसृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
वसुभिःwith the Vasus
वसुभिः:
सह/करण (सहयोग-भावः)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
रुद्रैःwith the Rudras
रुद्रैः:
सह/करण (सहयोग-भावः)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
धीरैःwith the wise/steadfast (ones)
धीरैः:
विशेषणम् (वसुभिः/रुद्रैः)
TypeAdjective
Rootधीरा (प्रातिपदिक)
कर्मण्याfit for work/ritual action
कर्मण्या:
विशेषणम् (मृदम्)
TypeAdjective
Rootकर्मण्य (प्रातिपदिक)
मृदम्clay/earth
मृदम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमृद् (प्रातिपदिक)
हस्ताभ्याम्with (both) hands
हस्ताभ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
मृद्वीम्soft/pliant
मृद्वीम्:
कर्म-विशेषणम् (ताम्/मृदम्)
TypeAdjective
Rootमृद्वी (प्रातिपदिक)
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
क्रियाविशेषणम्
TypeVerb (absolutive)
Rootकृ (धातु) → कृत्वा
सिनीवालीSinīvālī (goddess)
सिनीवाली:
कर्तृ
TypeNoun (proper/deity)
Rootसिनीवाली (देवी-प्रातिपदिक)
कृणोतुlet (her) make/prepare
कृणोतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
ताम्that (her/it)
ताम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
VasusR
RudrasS
SinīvālīRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes