Mantra 43
Rishi: Vājasaneyin ritual tradition
Devata: Agni
Chandas: Tr̥ṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
स जा॒तो गर्भो॑ असि॒ रोद॑स्योरग्ने॒ चारु॒र्विभृ॑त॒ ओष॑धीषु । चि॒त्रः शिशु॒ः परि॒ तमा॑ᳪस्य॒क्तून्प्र मा॒तृभ्यो॒ अधि॒ कनि॑क्रद॒द्गाः ॥
Transliteration
sá jātó gárbho asi ródasyor agne cā́rur víbhṛta óṣadhīṣu | citráḥ śíśuḥ pári támāṃsy aktū́n prá mā́tṛbhyo ádhi kaníkradad gā́ḥ ||
Translation
हे अग्ने! तू जन्म लेते ही दोनों लोकों का गर्भ है; मनोहर, औषधियों (वनस्पतियों) में धारण किया हुआ। अद्भुत शिशु! तू अंधकारों, रात्रियों को चारों ओर से घेर लेता है; ऊँचे स्वर से पुकारता हुआ तूने माताओं से गौओं को बाहर निकाल दिया।
Padapatha (Word Analysis)
सः । जातः । गर्भः । असि । रोदस्योः । अग्ने । चारुः । विभृतः । ओषधीषु । चित्रः । शिशुः । परि । तमांसि । अक्तून् । प्र । मातृभ्यः । अधि । कनिक्रदत् । गाः ।
Word by Word
सःhe (that one)
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
जातःborn
जातः:
Kartā
TypeVerb-participle
Root√जन् (जनीँ प्रादुर्भावे) → जात (क्त) + सु
गर्भःembryo; womb-child
गर्भः:
Kartā
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(copula)
TypeVerb
Root√अस् (असँ भुवि) वर्तमान
रोदस्योःof the two worlds (heaven and earth)
रोदस्योः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘द्यावापृथिव्यौ’)
अग्नेO Agni
अग्ने:
(address)
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
चारुःbeautiful; dear
चारुः:
Kartā
TypeAdjective
Rootचारु (प्रातिपदिक)
विभृतःborne; carried
विभृतः:
Kartā
TypeVerb-participle
Rootवि + √भृ (भृञ् धारणे) → विभृत (क्त) + सु
ओषधीषुamong/in the plants
ओषधीषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
चित्रःbright; wondrous
चित्रः:
Kartā
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
शिशुःinfant; child
शिशुः:
Kartā
TypeNoun
Rootशिशु (प्रातिपदिक)
परिaround
परि:
(upasarga)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
तमःdarkness
तमः:
Karma
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
अंसिon the shoulder
अंसि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअंसि (प्रातिपदिक; ‘shoulder/upper arm’)
अक्तून्nights; dark times
अक्तून्:
Karma
TypeNoun
Rootअक्तु (प्रातिपदिक; ‘night/darkness’)
प्रforth; forward
प्र:
(upasarga)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
मातृभ्यःfrom the mothers
मातृभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
अधिover; upon
अधि:
(upasarga)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
कनिक्रदत्crying aloud (repeatedly)
कनिक्रदत्:
Kartā
TypeVerb-participle
Root√क्रन्द् (क्रन्दँ शब्दे) + नि + (यङ्/कनिप्-प्रकारः) → कनिक्रद्; शतृ
गाःcows
गाः:
Karma
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes