Shukla Yajur Veda — Adhyaya 1, Mantra 2
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic school attribution; individual mantra-r̥ṣi not explicitly marked here).
Devata: Pavitra as deified purifier; by bandhu Dyāvāpṛthivī and Mātariśvan (Vāyu/Agni-carrier).
Chandas: Mixed/prose-yajus (Yajus-formula; not a fixed ṛgvedic metre).
Samhita Patha (Devanagari)
वसो॑ः प॒वित्र॑मसि॒ द्यौ॑रसि पृथि॒व्य॒सि मात॒रिश्व॑नो घ॒र्मो॒ऽसि वि॒श्वधा॑ असि । पर॒मेण॒ धाम्ना॒ दृᳪह॑स्व॒ मा ह्वा॒र्मा ते॑ य॒ज्ञप॑तिर्ह्वार्षीत् ॥
Transliteration
vásoḥ pavítram asi dyáur asi pṛthivī́ asi mātáriśvano gharmó ’si viśvádhā asi | paraméṇa dhā́mnā dṛ́ṃhasva mā́ hvā́r mā́ te yajñápatir hvārṣīt ||
Translation
तू वसुओं का पवित्र (शोधक) है; तू द्यौ (स्वर्ग) है; तू पृथिवी है; तू मातरिश्वन् का घर्म (उष्ण तेज) है; तू सर्वत्र-व्यापक है। परम धाम (उच्चतम स्थिति) से तू दृढ़ हो; अशुभ को न बुला; यज्ञपति (यज्ञ के स्वामी) तुझे (किसी विपत्ति के लिए) न पुकारे/न आह्वान करे।
Padapatha (Word Analysis)
वसोः । पवित्रम् । असि । द्यौः । असि । पृथिवी । असि । मातरिश्वनः । घर्मः । असि । विश्वधा । असि । परमेण । धाम्ना । दृंहस्व । मा । ह्वाः । मा । ते । यज्ञपतिः । ह्वार्षीत् ।
Word by Word
वसोःof the Vasu (wealth/‘Vasu’ deity)
वसोः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवसु
पवित्रम्purifier; strainer
पवित्रम्:
प्रेडिकेट-नाम (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootपवित्र
असिyou are
असि:
अस्ति-क्रिया (copula)
TypeVerb
Rootअस्
द्यौःheaven/sky
द्यौः:
प्रेडिकेट-नाम (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootद्यौ (दिव्)
असिyou are
असि:
अस्ति-क्रिया
TypeVerb
Rootअस्
पृथिवीearth
पृथिवी:
प्रेडिकेट-नाम (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootपृथिवी
असिyou are
असि:
अस्ति-क्रिया
TypeVerb
Rootअस्
मातरिश्वनःof Mātariśvan (Vāyu/Agni-carrier)
मातरिश्वनः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमातरिश्वन्
घर्मःGharma (heated offering; hot drink/oblation)
घर्मः:
प्रेडिकेट-नाम (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootघर्म
असिyou are
असि:
अस्ति-क्रिया
TypeVerb
Rootअस्
विश्वधाin every way; universally
विश्वधा:
क्रियाविशेषण (manner)
TypeIndeclinable
Rootविश्वधा
असिyou are
असि:
अस्ति-क्रिया
TypeVerb
Rootअस्
परमेणwith the highest
परमेण:
करण/साधन (instrumental: ‘by/with’)
TypeAdjective
Rootपरम
धाम्नाby (your) abode/splendour
धाम्ना:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootधामन्
दृंहस्वmake (us/it) firm; strengthen
दृंहस्व:
क्रिया (injunction)
TypeVerb
Rootदृंह्
माdo not
मा:
निषेध (prohibition)
TypeIndeclinable
Rootमा
ह्वाःcall/invoke
ह्वाः:
क्रिया (injunction)
TypeVerb
Rootह्वा (√ह्वे/ह्वा ‘to call’)
माdo not
मा:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootमा
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootत्वद्
यज्ञपतिःthe lord/master of the sacrifice
यज्ञपतिः:
कर्तृ (subject)
TypeNoun
Rootयज्ञपति
ह्वार्षीत्has harmed/has gone wrong (towards)
ह्वार्षीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootह्वृ (Vedic: ‘to be crooked/err; to injure’)
Entities Mentioned
P
Pavitra (deified purifier)D
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)M
MātariśvanY
Yajñapati (Lord of the sacrifice)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes