Mantra 9
Sukta 8.15
Rishi: Unknown/uncertain (Anukramaṇī attribution not provided in input; hymn context suggests an Indra-stotra tradition in Book 8)
Devata: Indra (implied by immediate context 8.15.10–12; 8.15.9 names allied powers affirming ‘you’)
Chandas: Not specified in input (likely Triṣṭubh/Jagatī in this region of Book 8; requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
त्वां विष्णुर्बृहन्क्षयो मित्रो गृणाति वरुणः । त्वां शर्धो मदत्यनु मारुतम् ॥
Samhita Patha (IAST)
त्वां विष्णु॑र्बृ॒हन्क्षयो॑ मि॒त्रो गृ॑णाति॒ वरु॑णः । त्वां शर्धो॑ मद॒त्यनु॒ मारु॑तम् ॥
Transliteration
tvā́ṃ viṣṇúr bṛhán-kṣáyo mitró gṛṇāti váruṇaḥ | tvā́ṃ śárdho madáty ánu mārútam ||
Translation
विष्णु—वृहन्-क्षय (विस्तृत-निवासी), मित्र और वरुण तेरा स्तवन करते हैं; और मरुत-शर्ध (मरुत-गण) आनंद में तेरे पीछे चलता है।
Padapatha (Word Analysis)
त्वाम् । विष्णुः॑ । बृ॒हन् । क्षयः॑ । मि॒त्रः । गृ॒णा॒ति॒ । वरु॑णः । त्वाम् । शर्धः॑ । म॒द॒ति॒ । अनु॑ । मारु॑तम् ॥त्वाम् । विष्णुः । बृहन् । क्षयः । मित्रः । गृणाति । वरुणः । त्वाम् । शर्धः । मदति । अनु । मारुतम् ॥tvām | viṣṇuḥ | bṛhan | kṣayaḥ | mitraḥ | gṛṇāti | varuṇaḥ | tvām | śardhaḥ | madati | anu | mārutam
Word by Word
त्वाम्you (as the one addressed)
त्वाम्:
कर्म (स्तुत्य/गृणाति-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
कर्तृ (गृणाति-क्रियायाः)
TypeNoun (proper name)
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
बृहन्great, lofty
बृहन्:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (विशेषण-प्रातिपदिक)
क्षयःthe dwelling/abode (as a divine power)
क्षयः:
कर्तृ (गृणाति-क्रियायाः; समुच्चित-कर्तृ)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक; ‘dwelling/abode’)
मित्रःMitra
मित्रः:
कर्तृ (गृणाति-क्रियायाः; समुच्चित-कर्तृ)
TypeNoun (deity name)
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
गृणातिpraises, sings to
गृणाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootगृ (धातु; ‘to sing/praise’)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ (गृणाति-क्रियायाः; समुच्चित-कर्तृ)
TypeNoun (deity name)
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म (मदति-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शर्धःthe troop, host
शर्धः:
कर्तृ (मदति-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootशर्धस् (प्रातिपदिक)
मदतिrejoices, is exhilarated
मदति:
क्रिया
TypeVerb
Rootमद् (धातु; ‘to be exhilarated/intoxicated’)
अनुafter, along, following
अनु:
क्रियाविशेषण (मदति—‘after/along’)
TypeIndeclinable (preverb/adverb)
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
मारुतम्the Marut(-host), belonging to the Maruts
मारुतम्:
कर्म/विषय (अनु—‘following the Marut-host’; मदति-क्रियायाः विषय-निर्देशः)
TypeAdjective (used substantively)
Rootमारुत (विशेषण/समूहवाचक-प्रातिपदिक; ‘of the Maruts’)