Mantra 10
Sukta 8.15
Rishi: Unknown/uncertain (not supplied)
Devata: Indra
Chandas: Not specified in input (requires verification)
Samhita Patha (Devanagari)
त्वं वृषा जनानां मंहिष्ठ इन्द्र जज्ञिषे । सत्रा विश्वा स्वपत्यानि दधिषे ॥
Samhita Patha (IAST)
त्वं वृषा॒ जना॑नां॒ मंहि॑ष्ठ इन्द्र जज्ञिषे । स॒त्रा विश्वा॑ स्वप॒त्यानि॑ दधिषे ॥
Transliteration
tváṃ vṛ́ṣā jánānāṃ máṃhiṣṭha indra jajñiṣe | satrā́ víśvā svàpatyā́ni dadhiṣe ||
Translation
तू जनों का वृषा (वृषभ-बल) है, सबसे अधिक दाता; हे इन्द्र, तू इसी कर्म के लिए उत्पन्न हुआ है। तू सदा सब स्वपत्य (सत्-संतति, शुभ-प्रजनन) को धारण करता है।
Padapatha (Word Analysis)
त्वम् । वृषा॑ । जना॑नाम् । मंहि॑ष्ठः । इ॒न्द्र॒ । ज॒ज्ञि॒षे॒ । स॒त्रा । विश्वा॑ । सु॒ऽअ॒प॒त्यानि॑ । द॒धि॒षे॒ ॥त्वम् । वृषा । जनानाम् । मंहिष्ठः । इन्द्र । जज्ञिषे । सत्रा । विश्वा । सुअपत्यानि । दधिषे ॥tvam | vṛṣā | janānām | maṃhiṣṭhaḥ | indra | jajñiṣe | satrā | viśvā | su-apatyān i | dadhiṣe
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृषाbull; mighty one
वृषा:
कर्तृ (त्वम्-विशेषण)
TypeNoun (used adjectivally)
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
जनानाम्of peoples/men
जनानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
मंहिष्ठःmost bountiful; most generous
मंहिष्ठः:
कर्तृ (त्वम्-विशेषण)
TypeAdjective (superlative)
Rootमंहिष्ठ (मंह्/मंहस्-आधारित; अतिशयार्थक-तमप्)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
जज्ञिषेyou have been born; you are born
जज्ञिषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → परिपूर्ण/परिणामार्थे परस्मैपद-आत्मनेपद; परिपूर्ण-रूप (परफेक्ट)
सत्राalways; continually
सत्रा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootसत्रा (अव्यय-प्रातिपदिक)
विश्वाall (things)
विश्वा:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
स्वपत्यानिgood lordships/possessions; good progeny/household goods (contextual)
स्वपत्यानि:
कर्म (विश्वा-विशेष्य)
TypeNoun
Rootस्वपत्य (प्रातिपदिक)
दधिषेyou have placed; you bestow/establish
दधिषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु) → दधि- (लिट्-आधार) + से