Mantra 11
Sukta 6.16
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.16)
Samhita Patha (Devanagari)
तं त्वा समिद्भिरङ्गिरो घृतेन वर्धयामसि । बृहच्छोचा यविष्ठ्य ॥
Samhita Patha (IAST)
तं त्वा॑ स॒मिद्भि॑रङ्गिरो घृ॒तेन॑ वर्धयामसि । बृ॒हच्छो॑चा यविष्ठ्य ॥
Transliteration
táṃ tvā samíd-bhir aṅgiro ghṛténa vardhayāmasi | bṛhác-chocā yaviṣṭhya ||
Translation
हे अङ्गिरस्, हम समिधाओं और घृत-आहुति से तुम्हें बढ़ाते हैं। हे यविष्ठ (अत्यन्त नव), विशाल ज्वाला से प्रज्वलित हो।
Padapatha (Word Analysis)
तम् । त्वा॒ । स॒मित्ऽभिः॑ । अ॒ङ्गि॒रः॒ । घृ॒तेन॑ । व॒र्ध॒या॒म॒सि॒ । बृ॒हत् । शो॒च॒ । य॒वि॒ष्ठ्य॒ ॥तम् । त्वा । समित्भिः । अङ्गिरः । घृतेन । वर्धयामसि । बृहत् । शोच । यविष्ठ्य ॥tam | tvā | samit-bhiḥ | aṅgiraḥ | ghṛtena | vardhayāmasi | bṛhat | śoca | yaviṣṭhya
Word by Word
तम्him (that one; Agni)
तम्:
कर्म (स्तुत्य/आह्वेय देवता-अग्निः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म (यम् वर्धयामसि)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (अस्मद्-युष्मद् सर्वनाम)
समिद्भिःwith kindling-sticks (fuel)
समिद्भिः:
करण
TypeNoun
Rootसमिध् (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक)
अङ्गिरःO Angiras (Agni as Angiras)
अङ्गिरः:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun (vocative) / Proper noun
Rootअङ्गिरस् (ऋषि-नाम/गोत्र-नाम प्रातिपदिक)
घृतेनwith ghee
घृतेन:
करण
TypeNoun
Rootघृत (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)
वर्धयामसिwe cause (you) to grow; we strengthen
वर्धयामसि:
क्रिया (कर्तृ: वयम्; कर्म: त्वा)
TypeVerb
Rootवृध् (वर्धते/वर्धयति)
बृहत्great, lofty
बृहत्:
कर्म (छोचा—यत् विधेयम्/आह्वेयम्)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (विशेषण-प्रातिपदिक)
शोचाO blazing one; O flame
शोचा:
सम्बोधन (अग्नेः विशेषण-रूपेण आह्वान)
TypeNoun
Rootशोच (प्रातिपदिक; ‘ज्वाला/दीप्ति’ अर्थे)
यविष्ठ्यO youngest (most youthful)
यविष्ठ्य:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootयविष्ठ्य (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘यविष्ठ’ = ‘युवतम/अत्यन्त-युवा’ इत्यस्य वैदिक रूप)