HomeRig VedaMandala 4Sukta 50Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 4.50

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Bṛhaspati (with the principle of Brahman preceding kingship)
Chandas: Triṣṭubh

स इत्क्षेति सुधित ओकसि स्वे तस्मा इळा पिन्वते विश्वदानीम् । तस्मै विशः स्वयमेवा नमन्ते यस्मिन्ब्रह्मा राजनि पूर्व एति ॥

स इत्क्षे॑ति॒ सुधि॑त॒ ओक॑सि॒ स्वे तस्मा॒ इळा॑ पिन्वते विश्व॒दानी॑म् । तस्मै॒ विश॑: स्व॒यमे॒वा न॑मन्ते॒ यस्मि॑न्ब्र॒ह्मा राज॑नि॒ पूर्व॒ एति॑ ॥

sa ít kṣéti sú-dhita ókasi své tásmā íḷā pinvate viśva-dā́nīm | tásmai víśaḥ svayám evā́ namante yásmin brahmā́ rājáni pū́rva éti ||

वह अपने ही सुदृढ़, सुव्यवस्थित गृह (ओकस्) में निवास करता है; उसके लिए पोषक इळा विश्वदानी (सर्वदानी) को पुष्ट करती है। उसी को विशः (जन-समुदाय) स्वयमेव नमते हैं, जिसमें ब्रह्मा (प्रेरित शक्ति) राजा-भाव के आगे-आगे पूर्वगामी होकर चलता है।

सः । इत् । क्षे॒ति॒ । सुऽधि॑तः । ओक॑सि । स्वे । तस्मै॑ । इळा॑ । पि॒न्व॒ते॒ । वि॒श्व॒ऽदानी॑म् । तस्मै॑ । विशः॑ । स्व॒यम् । ए॒व । न॒म॒न्ते॒ । यस्मि॑न् । ब्र॒ह्मा । राज॑नि । पूर्वः॑ । एति॑ ॥सः । इत् । क्षेति । सुधितः । ओकसि । स्वे । तस्मै । इळा । पिन्वते । विश्वदानीम् । तस्मै । विशः । स्वयम् । एव । नमन्ते । यस्मिन् । ब्रह्मा । राजनि । पूर्वः । एति ॥saḥ | it | kṣeti | su-dhitaḥ | okasi | sve | tasmai | iḷā | pinvate | viśva-dānīm | tasmai | viśaḥ | svayam | eva | namante | yasmin | brahmā | rājani | pūrvaḥ | et i

सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
क्षेतिdwells, abides
क्षेति:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्षि (क्षि निवासगत्योः) / क्षे (वेदिक-प्रयोगः)
सुधितेin the well-ordered (place/seat)
सुधिते:
अधिकरण
TypeAdjective (used substantively) / Locative noun
Rootसु-धि (धि = बुद्धि/विचार; ‘सुधित’ = सुबुद्ध/सुस्थापित)
ओकसिin the dwelling, house
ओकसि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootओकस् (प्रातिपदिक)
स्वेin his own
स्वे:
अधिकरण
TypeAdjective/Pronoun
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तस्मैto him
तस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इळाIḷā (nourishing power/food-offering goddess)
इळा:
कर्तृ
TypeNoun (proper/common)
Rootइळा/इडा (प्रातिपदिक; देवता/पोषण-शक्ति)
पिन्वतेswells, nourishes, makes thrive
पिन्वते:
क्रिया
TypeVerb
Rootपिव्/पिन्व् (पिन्व् प्रीणने/पोषणे)
विश्वदानिम्all-giving
विश्वदानिम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootविश्व-दानि (समासः; विश्व ‘all’ + दानि ‘giving’)
तस्मैto him
तस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootतद्
विशःthe clans, the peoples
विशः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक; ‘clan/settlers/people’)
स्वयम्of themselves, voluntarily
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (निपात)
नमन्तेbow, submit
नमन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Rootनम् (नमँ प्रह्वत्वे)
यस्मिन्in whom
यस्मिन्:
अधिकरण
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ब्रह्माthe brahmā-priest / sacred power (as personified)
ब्रह्मा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक; ‘priestly power/Brāhmaṇa-priest’)
राजनिin the king
राजनि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
पूर्वःforemost, first
पूर्वः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
एतिgoes, comes, proceeds
एति:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (इण् गतौ)