HomeRig VedaMandala 1Sukta 58Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.58

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 1.58)
Devata: Agni (Hotar; as messenger)
Chandas: Jagatī (probable for RV 1.58; verify in critical edition)

नू चित्सहोजा अमृतो नि तुन्दते होता यद्दूतो अभवद्विवस्वतः । वि साधिष्ठेभिः पथिभी रजो मम आ देवताता हविषा विवासति ॥

नू चि॑त्सहो॒जा अ॒मृतो॒ नि तु॑न्दते॒ होता॒ यद्दू॒तो अभ॑वद्वि॒वस्व॑तः । वि साधि॑ष्ठेभिः प॒थिभी॒ रजो॑ मम॒ आ दे॒वता॑ता ह॒विषा॑ विवासति ॥

nú̄ cít sahojā́ amṛ́to ní túndate hótā yád dūtó ábhavad vivásvataḥ | ví sā́dhiṣṭhebhiḥ pathíbhī rájo mama ā́ devátātā havíṣā vivāsati ||

अब भी वह अमृत, सहोजा (स्वशक्ति-जन्य) अग्नि, प्रेरित होकर चल पड़ता है—जब होता विवस्वान् का दूत बनता है। अति-श्रेष्ठ पथों से वह मेरे रजस् (अन्तरिक्ष) को व्याप्त करता हुआ, हवि द्वारा देवताओं को यहाँ प्रकट होने के लिए आमंत्रित करता है।

नु । चि॒त् । स॒हः॒ऽजाः । अ॒मृतः॑ । नि । तु॒न्दते॑ । होता॑ । यत् । दू॒तः । अभ॑वत् । वि॒वस्व॑तः । वि । साधि॑ष्ठेभिः । प॒थिऽभिः॑ । रजः॑ । म॒मे॒ । आ । दे॒वऽता॑ता । ह॒विषा॑ । वि॒वा॒स॒ति॒ ॥नु । चित् । सहःजाः । अमृतः । नि । तुन्दते । होता । यत् । दूतः । अभवत् । विवस्वतः । वि । साधिष्ठेभिः । पथिभिः । रजः । ममे । आ । देवताता । हविषा । विवासति ॥nu | cit | sahaḥ-jāḥ | amṛtaḥ | ni | tundate | hotā | yat | dūtaḥ | abhavat | vivasvataḥ | vi | sādhiṣṭhebhiḥ | pathi-bhiḥ | rajaḥ | mame | ā | deva-tātā | haviṣā | vivāsati

नुnow, indeed
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु (निपात)
चित्even, indeed
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
सहोजाःthe strength-born one (Agni)
सहोजाः:
Kartā
TypeAdjective (used substantively)
Rootसहोजा (प्रातिपदिक; सहस्+जा)
अमृतःimmortal
अमृतः:
Kartā (apposition to सहोजाः)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
निdown, forth (as preverb)
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
तुन्दतेthrusts, strikes, impels
तुन्दते:
Kriyā
TypeVerb
Rootतुद्
होताthe Hotṛ-priest (invoker)
होता:
Kartā (apposition)
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
यत्when, that
यत्:
TypeIndeclinable/Pronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम)
दूतःmessenger
दूतः:
Kartā (of अभवत्)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
अभवत्became
अभवत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootभू
विवस्वतःof Vivasvat (the Sun)
विवस्वतः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun (proper/epithet)
Rootविवस्वत् (प्रातिपदिक)
विapart, widely (as preverb)
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
साधिष्ठेभिःwith the best/most effective
साधिष्ठेभिः:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootसाधिष्ठ (प्रातिपदिक; साधु-त्म/इष्ठ superl.)
पथिभिःwith paths, by ways
पथिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपथि (प्रातिपदिक; ‘path’)
रजःthe airy space/region, firmament
रजः:
Karma
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
ममmy
मम:
Sambandha (genitive)
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम)
towards, hither (as preverb)
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
देवताताto the divine assembly/state of the gods
देवताता:
Karma (goal/extent)
TypeNoun (abstract/collective)
Rootदेवताता (प्रातिपदिक; देवता-तā)
हविषाwith oblation
हविषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
विवासतिhonors, serves, worships
विवासति:
Kriyā
TypeVerb
Rootविवास् (वि+वास् ‘to honor/serve’)