Mantra 7
Sukta 1.50
Rishi: Vasiṣṭha (traditionally for RV 1.50)
Devata: Sūrya
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
वि द्यामेषि रजस्पृथ्वहा मिमानो अक्तुभिः । पश्यञ्जन्मानि सूर्य ॥
Samhita Patha (IAST)
वि द्यामे॑षि॒ रज॑स्पृ॒थ्वहा॒ मिमा॑नो अ॒क्तुभि॑: । पश्य॒ञ्जन्मा॑नि सूर्य ॥
Transliteration
ví dyā́m eṣi rájaḥ pṛthv áhá mímāno aktúbhiḥ | páśyañ jánmāni sūrya ||
Translation
तुम द्युलोक और रजस् (अंतरिक्ष) में व्यापक होकर चलते हो, रात्रियों सहित दिनों का मापन करते हुए; हे सूर्य, जन्मों को देखते हुए—तुम प्रकट होते ज्ञान को जगाते हो।
Padapatha (Word Analysis)
वि । द्याम् । ए॒षि॒ । रजः॑ । पृ॒थु । अहा॑ । मिमा॑नः । अ॒क्तुऽभिः॑ । पश्य॑न् । जन्मा॑नि । सू॒र्य॒ ॥वि । द्याम् । एषि । रजः । पृथु । अहा । मिमानः । अक्तुभिः । पश्यन् । जन्मानि । सूर्य ॥vi | dyām | eṣi | rajaḥ | pṛthu | ahā | mimānaḥ | aktu-bhiḥ | paśyan | janmāni | sūyar
Word by Word
विapart, forth, widely
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि- (उपसर्ग) / √विश् (व्याप्तौ) (etym. association only)
द्याम्the heaven, sky
द्याम्:
कर्म (गत्यर्थक-क्रियायाः गन्तव्य/व्याप्त्य-विषयः)
TypeNoun
Rootद्यौ- (प्रातिपदिक)
एषिyou go, you move
एषि:
—
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थे)
रजःthe mid-air/space, region
रजः:
कर्म (व्याप्त्य/गत्यर्थे विषयः)
TypeNoun
Rootरजस्- (प्रातिपदिक)
पृथ्वहाbroad-striking / wide-ranging (epithet)
पृथ्वहा:
कर्तृ (विशेष्य-सूर्यः)
TypeAdjective
Rootपृथु- (विशेषण-प्रातिपदिक) + √अह्/अहन् (to drive/strike; Vedic kṛdanta in -हा)
मिमानोmeasuring, meting out
मिमानो:
कर्तृ (सूर्यः)
TypeParticiple
Root√मा (माने/मितौ ‘to measure’)
अक्तुभिःwith nights / with dark intervals
अक्तुभिः:
करण
TypeNoun
Rootअक्तु- (प्रातिपदिक)
पश्यन्seeing, beholding
पश्यन्:
कर्तृ (सूर्यः)
TypeParticiple
Root√पश् (दर्शने)
जन्मानिbirths, generations, manifestations
जन्मानि:
कर्म
TypeNoun
Rootजन्मन्- (प्रातिपदिक)
सूर्यO Sun
सूर्य:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootसूर्य- (प्रातिपदिक)