Mantra 5
Sukta 1.50
Rishi: Vasiṣṭha (traditionally for RV 1.50)
Devata: Sūrya (Āditya, Solar Power of illumination)
Chandas: Gāyatrī (dominant for RV 1.50)
Samhita Patha (Devanagari)
प्रत्यङ्देवानां विशः प्रत्यङ्ङुदेषि मानुषान् । प्रत्यङ्विश्वं स्वर्दृशे ॥
Samhita Patha (IAST)
प्र॒त्यङ्दे॒वानां॒ विश॑: प्र॒त्यङ्ङुदे॑षि॒ मानु॑षान् । प्र॒त्यङ्विश्वं॒ स्व॑र्दृ॒शे ॥
Transliteration
pratyáṅ devā́nāṃ víśaḥ pratyáṅ úd eṣi mā́nuṣān | pratyáṅ víśvaṃ svàr-dṛśe ||
Translation
देवों की विशः (सभाओं) की ओर मुख करके, और मनुष्यों की ओर मुख करके, तू उदित होता है; समस्त विश्व की ओर प्रत्यङ् होकर, तू स्वः (परम प्रकाश) को दृष्टि के लिए प्रकट करता है।
Padapatha (Word Analysis)
प्र॒त्यङ् । दे॒वाना॑म् । विशः॑ । प्र॒त्यङ् । उत् । ए॒षि॒ । मानु॑षान् । प्र॒त्यङ् । विश्व॑म् । स्वः॑ । दृ॒शे ॥प्रत्यङ् । देवानाम् । विशः । प्रत्यङ् । उत् । एषि । मानुषान् । प्रत्यङ् । विश्वम् । स्वः । दृशे ॥pratyaṅ | devānām | viśaḥ | pratyaṅ | ut | eṣi | mānuṣān | pratyaṅ | viśvam | svaḥ | dṛśe
Word by Word
प्रत्यङ्turned toward (us), facing (us)
प्रत्यङ्:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootप्रति + अञ्च् (प्रातिपदिक: प्रत्यञ्च्)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Adhikaraṇa/सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
विशःthe clans/peoples (hosts)
विशः:
Kartā
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक: विश्/विशा)
प्रत्यङ्facing (us), turned toward
प्रत्यङ्:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootप्रति + अञ्च् (प्रातिपदिक: प्रत्यञ्च्)
उदे॑षिyou rise up, you come forth (ascend)
उदे॑षि:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootइष्/एष् (धातु: इष्/एष् ‘गमन/प्रकाशने’; प्रयोगः: उद् + एषि)
मानुषान्humans, mortals
मानुषान्:
Karma
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
प्रत्यङ्facing (us), turned toward
प्रत्यङ्:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootप्रति + अञ्च् (प्रातिपदिक: प्रत्यञ्च्)
विश्वम्all, the whole (universe)
विश्वम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
स्वःheaven, the sunlit sky
स्वः:
Karma (दृशेः विषयः)
TypeNoun
Rootस्वर्/स्वः (प्रातिपदिक)
दृशेto see, for beholding
दृशे:
Prayojana (उद्देश्य/तुमर्थ)
TypeVerb (infinitival form)
Rootदृश् (धातु) → (तुमुन्/इन्फिनिटिव्-प्रकारः: दृशे)