HomeRig VedaMandala 1Sukta 139Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 1.139

Rishi: Parucchepa Daivodāsi (traditional for RV 1.139)
Devata: Indrāgnī / allied priestly powers (Bṛhaspati prominently invoked in the verse’s action)
Chandas: Triṣṭubh (likely; verify in critical edition)

होता यक्षद्वनिनो वन्त वार्यं बृहस्पतिर्यजति वेन उक्षभिः पुरुवारेभिरुक्षभिः । जगृभ्मा दूरआदिशं श्लोकमद्रेरध त्मना । अधारयदररिन्दानि सुक्रतुः पुरू सद्मानि सुक्रतुः ॥

होता॑ यक्षद्व॒निनो॑ वन्त॒ वार्यं॒ बृह॒स्पति॑र्यजति वे॒न उ॒क्षभि॑: पुरु॒वारे॑भिरु॒क्षभि॑: । ज॒गृ॒भ्मा दू॒रआ॑दिशं॒ श्लोक॒मद्रे॒रध॒ त्मना॑ । अधा॑रयदर॒रिन्दा॑नि सु॒क्रतु॑: पु॒रू सद्मा॑नि सु॒क्रतु॑: ॥

hotā yakṣad vanino vanta vāryaṃ bṛhaspatir yajati vena ukṣa-bhiḥ puru-vārebhir ukṣa-bhiḥ | jagṛmbhā dūre-ādiśaṃ ślokam adrer adha tmanā | adhārayad aririndāni su-kratuḥ purū sadmāni su-kratuḥ ||

होता (आह्वानकर्ता पुरोहित) वांछित वार्य (श्रेष्ठ संपदा/परिपूर्णता) को प्रकट करे। बृहस्पति यजन करते हैं; वेन (प्रेरक-आकांक्षा) अपने उक्षभि: (बलवान शक्तियों) सहित, वृद्धि के अनेक द्वारों सहित। उसने दूर से अद्रि (शिला/सोम-शिला) का श्लोक—घोषित वचन—ग्रहण किया; फिर अपने ही आत्मबल से उसने अटूट शक्तियों को धारण किया। सुक्रतु (सुविवेकी) ने अनेक सद्म (आवास/आधार) स्थिर किए—सुक्रतु ने अनेक सद्म स्थिर किए।

होता॑ । य॒क्ष॒त् । व॒निनः॑ । व॒न्त॒ । वार्य॑म् । बृह॒स्पतिः॑ । य॒ज॒ति॒ । वे॒नः । उ॒क्षऽभिः॑ । पु॒रु॒ऽवारे॑भिः । उ॒क्षऽभिः॑ । ज॒गृ॒म्भ । दू॒रेऽआ॑दिशम् । श्लोक॑म् । अद्रेः॑ । अध॑ । त्मना॑ । अधा॑रयत् । अ॒रि॒रिन्दा॑नि । सु॒ऽक्रतुः॑ । पु॒रु । सद्मा॑नि । सु॒ऽक्रतुः॑ ॥होता । यक्षत् । वनिनः । वन्त । वार्यम् । बृहस्पतिः । यजति । वेनः । उक्षभिः । पुरुवारेभिः । उक्षभिः । जगृम्भ । दूरेआदिशम् । श्लोकम् । अद्रेः । अध । त्मना । अधारयत् । अरिरिन्दानि । सुक्रतुः । पुरु । सद्मानि । सुक्रतुः ॥hotā | yakṣat | vaninaḥ | vanta | vāryam | bṛhaspatiḥ | yajati | venaḥ | ukṣa-bhiḥ | puru-vārebhiḥ | ukṣa-bhiḥ | jagṛmbha | dūre--ādiśam | ślokam | adreḥ | adha | tmanā | adhārayat | aririndāni | su-kratuḥ | puru | sadmāni | su-kratuḥ

होताthe Hotṛ-priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ- (यज्-धातु से निष्पन्न) / होतृ (प्रातिपदिक)
यक्षत्he worshipped / performed sacrifice
यक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज्
वनिनःthe desirous/zealous ones (worshippers)
वनिनः:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवनिन्- (प्रातिपदिक)
वन्तseeking, desiring
वन्त:
कर्म (विशेषण)
TypeKṛdanta (participle)
Rootवन् (धातु: वाञ्छा/प्राप्ति) / वन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
वार्यम्the choice boon / excellent gift
वार्यम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवार्य- (प्रातिपदिक)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootबृहस्पति- (प्रातिपदिक)
यजतिworships / sacrifices
यजति:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज्
वेनःthe inspired one / the eager one
वेनः:
कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषणार्थे)
TypeNoun/Adjective
Rootवेन- (प्रातिपदिक)
उक्षभिःwith bulls (strong ones)
उक्षभिः:
करण
TypeNoun
Rootउक्षन्- (प्रातिपदिक)
पुरुवारैभिःwith many gates / with many enclosures
पुरुवारैभिः:
करण (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरुवार- (प्रातिपदिक)
उक्षभिःwith bulls (strong ones)
उक्षभिः:
करण
TypeNoun
Rootउक्षन्- (प्रातिपदिक)
जगृभ्माwe have seized / we grasp
जगृभ्मा:
क्रिया
TypeVerb
Rootग्रह्
दूरात्from afar
दूरात्:
अपादान
TypeIndeclinable
Rootदूर- (प्रातिपदिक)
आदिशम्direction / indication
आदिशम्:
कर्म
TypeNoun
Rootआदिश्- (प्रातिपदिक)
श्लोकम्hymn, praise-verse
श्लोकम्:
कर्म (आदिशम्-सम्बद्ध)
TypeNoun
Rootश्लोक- (प्रातिपदिक)
अद्रेःof the stone / of the mountain
अद्रेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअद्रि- (प्रातिपदिक)
अधthen
अध:
सम्बन्ध (क्रम/अनन्तर्य)
TypeIndeclinable
Rootअध
त्मनाby oneself / with one’s own self
त्मना:
करण
TypeNoun
Rootत्मन्- (प्रातिपदिक)
अधारयत्he upheld / he supported
अधारयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootधृ
अररिन्दानिthe crushing/overcoming (things/forces)
अररिन्दानि:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootअररिन्द- (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-सम्भव)
सुक्रतुःthe wise/strong in resolve
सुक्रतुः:
कर्तृ (अधारयत्-कर्ता)
TypeNoun/Adjective
Rootसु- + क्रतु- (प्रातिपदिक)
पुरूmany
पुरू:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरु (प्रातिपदिक)
सद्मानिseats, dwellings, abodes
सद्मानि:
कर्म
TypeNoun
Rootसद्मन्- (प्रातिपदिक)
सुक्रतुःthe wise/strong in resolve
सुक्रतुः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootसु- + क्रतु- (प्रातिपदिक)