Mantra 1
Sukta 1.120
Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional for RV 1.120)
Devata: Aśvinau
Chandas: Anuṣṭubh-like/short metre (requires śākhā verification; commonly RV 1.120 uses shorter metres than the preceding triṣṭubhs)
Samhita Patha (Devanagari)
का राधद्धोत्राश्विना वां को वां जोष उभयोः । कथा विधात्यप्रचेताः ॥
Samhita Patha (IAST)
का रा॑ध॒द्धोत्रा॑श्विना वां॒ को वां॒ जोष॑ उ॒भयो॑: । क॒था वि॑धा॒त्यप्र॑चेताः ॥
Transliteration
kā́ rā́dhad hótrā aśvinā vāṃ kó vāṃ jóṣa ubháyoḥ | kathā́ vidhā́ty ápra-cetāḥ ||
Translation
हे अश्विनौ! कौन-सा यज्ञ-बल (राधस्) तुम्हें प्राप्त कर सकेगा? हमारा कौन-सा प्रीतिभाव (जोष) तुम दोनों को तृप्त करेगा? जो अभी अप्रबुद्ध, अचेत है, वह तुम्हारे लिए अंतःयज्ञ की उचित विधि-व्यवस्था कैसे करे?
Padapatha (Word Analysis)
का । रा॒ध॒त् । होत्रा॑ । अ॒श्वि॒ना॒ । वा॒म् । कः । वा॒म् । जोषे॑ । उ॒भयोः॑ । क॒था । वि॒धा॒ति॒ । अप्र॑ऽचेताः ॥का । राधत् । होत्रा । अश्विना । वाम् । कः । वाम् । जोषे । उभयोः । कथा । विधाति । अप्रचेताः ॥kā | rādhat | hotrā | aśvinā | vām | kaḥ | vām | joṣe | ubhayoḥ | kathā | vidhāti | apra-cetāḥ
Word by Word
कःwho?
कः:
कर्तृ (प्रश्न-कर्ता)
TypeNoun (pronoun)
Rootकिम् (प्रश्न-सर्वनाम-प्रातिपदिक)
राधत्may (he) grant / may (he) give
राधत्:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootराध् (धातु)
होत्राthe invocation / priestly offering (hotrā)
होत्रा:
कर्म
TypeNoun
Rootहोत्रा (प्रातिपदिक; ‘होत्र’/‘होत्री’ से, यज्ञ-सम्बद्ध)
अश्विनाO Aśvins (twin gods)
अश्विना:
सम्बोधन
TypeNoun (dual deity name)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
वाम्of/for you two
वाम्:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (to/for you two)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
कःwho?
कः:
कर्तृ (प्रश्न-कर्ता)
TypeNoun (pronoun)
Rootकिम् (प्रश्न-सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाम्to/for you two
वाम्:
सम्प्रदान/सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
जोषःfavor / pleasure / gracious acceptance
जोषः:
कर्तृ/भाव (what ‘favor/pleasure’?)
TypeNoun
Rootजोष (प्रातिपदिक; ‘जोष’ = तुष्टि/अनुग्रह/प्रसाद)
उभयोःof both (of you two)
उभयोः:
सम्बन्ध
TypeAdjective (pronominal)
Rootउभ (प्रातिपदिक ‘उभय’)
कथाhow?
कथा:
प्रश्न-प्रकार (manner)
TypeIndeclinable
Rootकथा (अव्यय-प्रातिपदिक)
विधातिarranges / ordains / apportions
विधाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु) + वि- (उपसर्ग)
अप्रचेताःthe unknowing one / undiscerning (person)
अप्रचेताः:
कर्तृ (the one who does not perceive/know)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअ-प्रचेतस् (प्रातिपदिक; नञ्-समास)