Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

प्रहस्तवधः

The Slaying of Prahasta

राघवस्यवचश्श्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः ।।।।एषसेनापतिस्तस्यप्रहस्तोनामराक्षसः ।लङ्कायांराक्षसेन्द्रस्यत्रिभागबलसम्वृतः ।।।।वीर्यवानस्त्रविच्छूरःसुप्रख्याश्चपराक्रमे ।

rāghavasyavacaḥ śrutvā pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ | eṣa senāpatis tasya prahasto nāma rākṣasaḥ || laṅkāyāṃ rākṣasendrasya tribhāga-bala-saṃvṛtaḥ | vīryavān astravic chūraḥ suprakhyāś ca parākrame ||

राघव के वचन सुनकर विभीषण ने उत्तर दिया—“यह प्रहस्त नामक राक्षस है, उसी राजा की सेना का सेनापति। लंका में यह राक्षसेन्द्र की सेना के एक तिहाई भाग से घिरा रहता है—पराक्रमी, शस्त्रविद्या में निपुण, वीर और अपने शौर्य के लिए सुप्रसिद्ध।”

राघवस्यof Raghava (Rama)
राघवस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (genitive sg.)
वचःwords/speech
वचः:
कर्म (object of hearing)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (accusative sg.); श्रुत्वा इत्यस्य कर्म
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootश्रु (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having heard)
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
क्रिया (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-उप-√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन (3rd sg.); 'replied'
विभीषणःVibhishana
विभीषणः:
कर्ता (Karta/subject)
TypeNoun
Rootविभीषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एषःthis (one)
एषः:
कर्ता (of implied 'is')
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देश (this)
सेनापतिःcommander of the army
सेनापतिः:
विधेय (predicate nominative)
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (सेनायाः पतिः = lord of the army); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof that (king)
तस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन (genitive sg.)
प्रहस्तःPrahastha
प्रहस्तः:
विधेय/समनाधिकरण (apposition)
TypeNoun
Rootप्रहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सेनापतिः इत्यस्य विशेष्य (apposition)
नामby name
नाम:
सम्बन्ध/विशेषण (naming particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (particle meaning 'by name/called')
राक्षसःa Rakshasa
राक्षसः:
विधेय (predicate nominative)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रहस्तस्य जातिवाचकः
लङ्कायाम्in Lanka
लङ्कायाम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/location)
TypeNoun
Rootलङ्का (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (locative sg.)
राक्षसेन्द्रस्यof the Rakshasa-king
राक्षसेन्द्रस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (राक्षसानाम् इन्द्रः = king of Rakshasas); पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
त्रिभागबलसंवृतःattended by a third of the army
त्रिभागबलसंवृतः:
विशेषण (of कर्ता/विधेय)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक) + सं-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formसमास: त्रिभागस्य बलस्य संवृतः (surrounded/attended by a third-part army); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; एष/प्रहस्तस्य विशेषणम्; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त
वीर्यवान्valiant
वीर्यवान्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootवीर्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रहस्तस्य विशेषणम्
अस्त्रवित्knower of weapons
अस्त्रवित्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक) + विद् (धातु/प्रातिपदिक 'वित्')
Formउपपद-तत्पुरुष (अस्त्राणि वेत्ति = knower of weapons); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शूरःheroic
शूरः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रहस्तस्य विशेषणम्
सुप्रख्याःwell-renowned
सुप्रख्याः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय) + प्रख्यात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (poetic form; standard: सुप्रख्यातः); प्रहस्तस्य विशेषणम्
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction 'and')
पराक्रमेin prowess
पराक्रमे:
अधिकरण (विषयाधिकरण/topic)
TypeNoun
Rootपराक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (locative sg.); क्षेत्र/विषय (in prowess)

On hearing Raghava's words Vibheeshana replied." He is a Rakshasa, by name Prahastha, commander in chief of the army of Rakshasa king. He is widely known for his prowess, conversant with weapons and courageous. He is heroic and a third of the army of Ravana is under his command."

R
Rāghava (Rāma)
V
Vibhīṣaṇa
P
Prahasta
L
Laṅkā
R
Rāvaṇa (rākṣasendra)
R
rākṣasa army (tribhāga-bala)

FAQs

Satya as dharma in counsel: Vibhīṣaṇa speaks truthfully to aid righteous strategy, placing integrity above former loyalties.

Rāma seeks identification/assessment of an enemy leader; Vibhīṣaṇa recognizes Prahasta and reports his rank and strength.

Vibhīṣaṇa’s satya and hita (beneficial speech): accurate intelligence shared for the protection of the dharmic side.