Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

पुष्पकारोहणम्

Boarding the Puṣpaka; Honoring the Allies and Departure for Ayodhyā

यत्तुकार्यंवयस्येनस्निग्धेन च हितेन च ।कृतंसुग्रीवतत्सर्वंभवताधर्मभीरुणा ।।6.125.15।।किष्किन्धांप्रतियाह्यावुस्वसैन्येनाभिसम्वृतः ।

yat tu kāryaṃ vayasyena snigdhena ca hitena ca | kṛtaṃ sugrīva tat sarvaṃ bhavatā dharmabhīruṇā || kiṣkindhāṃ prati yāhy āśu svasainyenābhisaṃvṛtaḥ |

सुग्रीव! स्नेही, हितैषी और वयस्क मित्र को जो करना चाहिए, वह सब तुमने धर्म से विचलित होने के भय से कर दिया है। अब अपनी सेना से घिरे हुए शीघ्र किष्किन्धा को जाओ॥

यत्whatever/that which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (that which)
तुindeed/but
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
कार्यंtask, duty
कार्यं:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
वयस्येनby a friend
वयस्येन:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवयस्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; वयस्य = मित्र/सखा (friend, companion)
स्निग्धेनaffectionate
स्निग्धेन:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्निग्ध (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (affectionate)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
हितेनwell-wishing
हितेन:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहित (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (well-wishing/beneficial)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
कृतम्done
कृतम्:
Kriyā (क्रिया-भाव)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कार्यं इति विधेय
सुग्रीवO Sugriva
सुग्रीव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसुग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन (Vocative singular)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश
सर्वम्all
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
भवताby you
भवता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; आदरार्थक 'you'
धर्मभीरुणाby you, who are cautious about dharma
धर्मभीरुणा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधर्म + भीरु (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सप्तमी/षष्ठी-भाव): धर्मे भीरुः (one who fears adharma / is cautious about righteousness); पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; भवता इति विशेषण
किष्किन्धाम्to Kishkindha
किष्किन्धाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिष्किन्धा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गन्तव्य-देश (destination)
प्रतिtowards
प्रति:
Dik/Deśa (दिक्/देश)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग)
Formअव्यय, उपपद/दिशावाचक (towards)
याहिgo
याहि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
आशुquickly
आशु:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formअव्यय, शीघ्रार्थक क्रियाविशेषण (quickly)
स्वसैन्येनwith your own army
स्वसैन्येन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootस्व + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: स्वं सैन्यम् (one's own army); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
अभिसंवृतःsurrounded (by)
अभिसंवृतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअभि + सम् + वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्गाः: अभि-, सम्-; 'surrounded'

All that has to be done by an affectionate friend in advanced age has been done, for the fear of unrighteousness. Now you may advance with your army to Kishkinda.

R
Rāma
S
Sugrīva
K
Kiṣkindhā
V
Vānara army

FAQs

Dharma is steadfastness in right conduct: Sugrīva’s help is framed as action motivated by dharma-bhaya—fear of falling into adharma—rather than mere advantage.

Rāma formally commends Sugrīva’s loyal assistance and directs him to return to Kiṣkindhā with his forces.

Sugrīva’s loyal friendship and conscientiousness (dharma-bhīrutā), and Rāma’s truthful recognition of merit (satya in praise).