Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 121, Shloka 14

अग्निपरीक्षासाक्ष्यं

Agni’s Testimony and Sītā’s Revalidation

Devanagari script

बालिशोखलुकामात्मारामोदशरथात्मजः ।इतिवक्ष्यन्तिमांसन्तोजानकीमविशोध्यहि ।।।।

Transliteration

bāliśo khalu kāmātmā rāmo daśarathātmajaḥ |

iti vakṣyanti māṁ santaḥ jānakīm aviśodhya hi ||

Translation

यदि मैं जानकी की शुद्धि की परीक्षा किए बिना उसे स्वीकार कर लूँ, तो सज्जन लोग मेरे विषय में कहेंगे—‘दशरथपुत्र राम निश्चय ही बालिश है, काम के वश में है’॥

Word by Word

• बालिशः: foolish
• बालिशः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बालिश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; राम इति विशेषणम्

• खलु: surely
• खलु: Sambandha (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: खलु (अव्यय)
• Form: निपातः (particle), निश्चयार्थ (surely/indeed)

• कामात्मा: lustful by nature
• कामात्मा: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: काम-आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः: कामः आत्मा यस्य (whose nature is desire)

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता; quoted subject)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• दशरथात्मजः: son of Dasharatha
• दशरथात्मजः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: दशरथ-आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (षष्ठी): दशरथस्य आत्मजः (son of Dasharatha)

• इति: thus
• इति: Sambandha (उद्धरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपातः (quotative particle)

• वक्ष्यन्ति: will say
• वक्ष्यन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सन्तः: good people
• सन्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; 'good people'

• जानकीम्: Janaki (Sita)
• जानकीम्: Karma (कर्म; object of aviśodhya)
• Type: Noun
• Root: जानकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अविशोध्य: without testing
• अविशोध्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया; attendant circumstance)
• Type: Indeclinable
• Root: अ+वि+शुध् (धातु)
• Form: कृदन्तः (ल्यप्; gerund/absolutive), अव्ययवत्; नञ्-पूर्वकः: अविशोध्य = 'without testing/purifying'

• हि: indeed
• हि: Sambandha (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपातः (particle), बलार्थ/निश्चयार्थ (indeed)

Context

"I also know that Mythili is ever coming around me with undivided love and is devoted to me."

Characters & Entities

• Rāma
• Daśaratha
• Jānakī (Sītā)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

For a ruler, dharma includes guarding public trust: personal affection cannot override the need to remove doubt and uphold moral legitimacy.

What is the narrative situation?

Rāma anticipates criticism that he would be desire-driven if he accepted Sītā without a public vindication.

Which character virtue is emphasized?

Maryādā (propriety) and accountability—Rāma prioritizes ethical governance over personal impulse.