Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

स्वयम्प्रभा-विमोचनम् — Svayamprabha Leads the Vanaras Out

Time-Limit Crisis and Counsel

एष विन्ध्यो गिरिश्श्रीमान्नानाद्रुमलताकुलः।एष प्रस्रवणश्शैलस्सागरोऽयं महोदधिः।।4.53.12।।स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि भवनं वानरर्षभाः।इत्युक्त्वा तद्बिलं श्रीमत्प्रविवेश स्वयम्प्रभा।।4.53.13।।

eṣa vindhyo giriḥ śrīmān nānādrumalatākulaḥ |

eṣa prasravaṇaś śailas sāgaro 'yaṃ mahodadhiḥ || (4.53.12)

svasti vo 'stu gamiṣyāmi bhavanaṃ vānararṣabhāḥ |

ity uktvā tad bilaṃ śrīmat praviveśa svayamprabhā || (4.53.13)

स्वयम्प्रभा ने विन्ध्य, प्रस्रवण पर्वत और उस महोदधि का दर्शन कराकर वानरश्रेष्ठों को आशीर्वाद दिया—“आप सबका कल्याण हो, अब मैं अपने धाम को जाती हूँ” ऐसा कहकर वह उस शोभायमान गुफा में फिर प्रवेश कर गई।

स्वस्तिwell-being
स्वस्ति:
सम्बोधन/आशीः (Benediction)
TypeIndeclinable
Rootस्वस्ति (अव्यय)
Formमङ्गलार्थक अव्यय (benedictive particle)
वःfor you (all)
वः:
सम्प्रदान (Beneficiary/for you)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), बहुवचन; enclitic pronoun
अस्तुmay it be
अस्तु:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलोट् (Imperative/benedictive use), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
गमिष्यामिI will go
गमिष्यामि:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलृट् (Simple future/भविष्यत्), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
भवनम्to (my) dwelling
भवनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
वानरर्षभाःO best of monkeys
वानरर्षभाः:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक) + ऋषभ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (bulls among monkeys); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), बहुवचन
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
पूर्वकालक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), 'having said'
तत्that
तत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with बिलम्)
बिलम्cave
बिलम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootबिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
श्रीमत्splendid
श्रीमत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootश्रीमत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with बिलम्)
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootप्र + √विश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
स्वयम्प्रभाSvayamprabhā
स्वयम्प्रभा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootस्वयम् (अव्यय) + प्रभा (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (self + radiance; proper name); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

'This Vindhya mountain has a rich collection of trees and bushes. This is Prasravana hill and this is the great ocean.O monkeys. Good luck to you. (Now) I am going back home'. Having said so, Svayamprabha entered the splendid cave.

S
Svayamprabhā
V
Vindhya mountain
S
Sāgara (sea)
M
Mahodadhi (great ocean)
V
Vānaras

FAQs

The same dharmic message as the preceding record: guidance grounded in truth (satya) and benevolent blessing to support a righteous mission.

A repeated/renumbered presentation of Svayamprabhā’s identification of landmarks and her departure back into the cave.

Steady helpfulness with detachment—aid is given, then the helper returns to her own path.