HomeRamayanaBala KandaSarga 73Shloka 5
Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

त्रिसप्ततितमः सर्गः (Sarga 73): Mithilā Vivāha

Kanyādāna and the Fourfold Marriage Rites

श्रुत्वा त्वहमयोध्यायां विवाहार्थं तवात्मजान् ।मिथिलामुपयातांस्तु त्वया सह महीपते।।।।त्वरयाभ्युपयातोऽहं द्रष्टुकाम स्स्वसुस्सुतम्।

śrutvā tv aham ayodhyāyāṃ vivāhārthaṃ tavātmajān | mithilām upayātāṃs tu tvayā saha mahīpate || tvarayābhyupayāto 'haṃ draṣṭukāmaḥ svasuḥ sutam ||

हे महीपते! अयोध्या में यह सुनकर कि आप अपने पुत्रों के विवाह हेतु उनके साथ मिथिला आए हैं, मैं अपनी बहन के पुत्र को देखने की इच्छा से शीघ्र यहाँ चला आया।

athathen
atha:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय (discourse particle)
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
daśarathaḥDaśaratha
daśarathaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdaśaratha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (proper noun)
priya-atithimdear guest
priya-atithim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpriya (प्रातिपदिक) + atithi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन; कर्मधारय: 'priyaḥ atithiḥ'
upasthitamarrived / present
upasthitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootupa-√sthā (उप+स्था धातु)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'atithim' इत्यस्य विशेषणम्
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriyā-sahakārī (क्रियासहकारी)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश् धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund), अव्ययभाव
parama-satkāraiḥwith highest honors
parama-satkāraiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootparama (प्रातिपदिक) + satkāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instr/3rd), बहुवचन; कर्मधारय: 'paramāḥ satkārāḥ'
pūjā-arhamworthy of honor
pūjā-arham:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpūjā (प्रातिपदिक) + arha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: 'pūjāyāḥ arhaḥ' = worthy of worship/honor; 'atithim' इत्यस्य विशेषणम्
samapūjayathonored / worshipped
samapūjayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-√pūj (सम्+पूज् धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथम पुरुष (3rd), एकवचन

O King! having heard in Ayodhya that you have arrived in Mithila along with your sons for their marriage I came here speedily with a desire to see my sister's son .

A
Ayodhyā
M
Mithilā
D
Daśaratha
D
Daśaratha’s sons (Rāma and brothers, implied)

FAQs

It affirms kula-dharma (family duty): kinship obligations and affection motivate timely support and presence at major life-rites like marriage.

A relative arrives from Ayodhyā to Mithilā after hearing of the princes’ marriage arrangements, eager to meet his sister’s son.

Affectionate loyalty to family: the speaker’s urgency reflects care and responsibility toward relatives.