HomeRamayanaBala KandaSarga 73Shloka 16
Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

त्रिसप्ततितमः सर्गः (Sarga 73): Mithilā Vivāha

Kanyādāna and the Fourfold Marriage Rites

सज्जोऽहं त्वत्प्रतीक्षोऽस्मि वेद्यामस्यां प्रतिष्ठित:।।।।अविघ्नं कुरुतां राजा किमर्थमवलम्बते।

sajjo 'haṃ tvatpratīkṣo 'smi vedyām asyāṃ pratiṣṭhitaḥ | avighnaṃ kurutāṃ rājā kim artham avalambate ||

हे राजन्! मैं तैयार हूँ और इस वेदी पर स्थित होकर आपकी प्रतीक्षा कर रहा हूँ। क्रिया निर्विघ्न चले—आप किस कारण विलम्ब कर रहे हैं?

सज्जःready
सज्जः:
विधेय (Predicate adjective of 'aham')
TypeAdjective
Rootसज्ज (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग — 'ready/prepared'
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन — 'I'
त्वत्प्रतीक्षःwaiting for you
त्वत्प्रतीक्षः:
विधेय (Predicate adjective of 'aham')
TypeAdjective
Rootत्वद् (सर्वनाम) + प्रतीक्ष (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग; समास: त्वां प्रतीक्षते इति / त्वत्-प्रतीक्ष (तत्पुरुष) — 'waiting for you'
अस्मिam
अस्मि:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद — 'am'
वेद्याम्on the altar
वेद्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootवेदी (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/Locative), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग — 'on/in the altar'
अस्याम्on this
अस्याम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formसप्तमी, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग — 'in/on this' (qualifying vedyām)
प्रतिष्ठितःstationed
प्रतिष्ठितः:
विधेय (Predicate participle of 'aham')
TypeAdjective
Rootप्रति + स्था (धातु) + प्रतिष्ठित (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग — 'standing/remaining stationed'
अविघ्नम्without hindrance
अविघ्नम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial accusative)
TypeAdjective
Rootअ + विघ्न (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग — 'without obstacle' (adverbial accusative)
कुरुताम्let (it) be done
कुरुताम्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलोट् (Imperative/benedictive use), प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन/बहुवचन-रूप (here: 3rd plural imperative), परस्मैपद — 'let (them) do/let it be done'
राजाthe king
राजा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग — 'the king'
किमर्थम्why
किमर्थम्:
असम्बद्ध (Interrogative adverb)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम) + अर्थम् (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव)
Formअव्ययीभाव-समास (indeclinable compound) — 'for what reason/why'
अवलम्बतेdelays
अवलम्बते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअव + लम्ब् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद — 'delays/hesitates'

Ready at the altar, I have been awaiting you, O King! Without hindrance proceed! Why delay?".

J
Janaka
D
Daśaratha
V
vedi (altar)

FAQs

Dharma is timely performance of prescribed duty: once readiness and auspicious conditions are present, righteous action should proceed without needless delay.

Janaka, ready at the altar, prompts Daśaratha to proceed so the marriage rites may begin smoothly.

Janaka’s diligence and sense of ritual responsibility, coupled with practical leadership to ensure an unobstructed ceremony.