HomeRamayanaBala KandaSarga 69Shloka 4
Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

एकोनसप्ततितमः सर्गः

Daśaratha’s Departure to Videha and Marriage Arrangements

वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यप:।मार्कण्डेयश्च दीर्घायु:ऋषि: कात्यायनस्तथा।।।।एते द्विजा: प्रयान्त्वग्रे स्यन्दनं योजयस्व मे।यथा कालात्ययो न स्या द्दूता हि त्वरयन्ति माम्।।।।

vasiṣṭho vāmadevaś ca jābālir atha kāśyapaḥ |

mārkaṇḍeyaś ca dīrghāyuḥ ṛṣiḥ kātyāyanas tathā ||

ete dvijāḥ prayāntv agre syandanaṃ yojayasva me |

yathā kālātyayo na syād dūtā hi tvarayanti mām ||

वसिष्ठ, वामदेव, जाबालि, काश्यप, दीर्घायु मार्कण्डेय तथा ऋषि कात्यायन—ये सब द्विज पहले अग्रिम रूप से जाएँ। मेरा रथ जोतो; कहीं विलम्ब न हो, क्योंकि दूत मुझे शीघ्रता के लिए प्रेरित कर रहे हैं।

vasiṣṭhaḥVasiṣṭha
vasiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
vāmadevaḥVāmadeva
vāmadevaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāmadeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
jābāliḥJābāli
jābāliḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjābāli (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
athaand then / also
atha:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/समुच्चयार्थक (then/also)
kāśyapaḥKāśyapa
kāśyapaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāśyapa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
mārkaṇḍeyaḥMārkaṇḍeya
mārkaṇḍeyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmārkaṇḍeya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
dīrghāyuḥlong-lived
dīrghāyuḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdīrghāyus (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (dīrgha + āyus); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण of ‘mārkaṇḍeyaḥ’ (or following ṛṣiḥ)
ṛṣiḥsage
ṛṣiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; apposition
kātyāyanaḥKātyāyana
kātyāyanaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkātyāyana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
tathāalso
tathā:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (also/likewise)
etethese
ete:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
dvijāḥbrahmins
dvijāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
prayāntulet them go forth
prayāntu:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-yā (धातु)
Formलोट् (Imperative); तृतीयपुरुष बहुवचन; परस्मैपद
agrein front
agre:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootagra (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (ahead)
syandanamchariot
syandanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsyandana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Acc sg)
yojayasvayoke / prepare
yojayasva:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootyuj (धातु)
Formलोट् (Imperative); मध्यमपुरुष एकवचन; आत्मनेपद; causative sense ‘have yoked/prepare’
mefor me / my
me:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; चतुर्थी/षष्ठी एकवचन (Dat/Gen sg) — enclitic ‘me’
yathāso that
yathā:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रयोजन/उपपत्त्यर्थक (so that/as)
kālātyayaḥdelay / passing of time
kālātyayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक) + atyaya (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
nanot
na:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
syātmay be / should occur
syāt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष एकवचन; परस्मैपद
dūtāḥmessengers
dūtāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdūta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
hiindeed / for
hi:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक (indeed/for)
tvarayantiare hurrying
tvarayanti:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Roottvar (धातु)
Formलट् (Present); प्रथमपुरुष बहुवचन; परस्मैपद; causative/denominative sense ‘hasten (someone)’
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; द्वितीया एकवचन (Acc sg)

"Let all the officers of the treasury furnished with enough wealth and a variety gems go in advance under escort.

D
Daśaratha
V
Vasiṣṭha
V
Vāmadeva
J
Jābāli
K
Kāśyapa
M
Mārkaṇḍeya
K
Kātyāyana
M
messengers (dūta)

FAQs

Dharma as right order: honoring spiritual authorities (brahmin sages) and acting with punctuality—time-appropriate conduct is treated as a moral obligation in royal life.

Daśaratha hastens to Mithilā, sending leading sages ahead and ordering his chariot prepared, responding to Janaka’s messengers.

Reverence for wise counsel and urgency in fulfilling obligations.