HomeRamayanaBala KandaSarga 64Shloka 11
Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

रम्भा

प्रलोभनम् — Rambhā’s Temptation and Viśvāmitra’s Curse

सहस्राक्षस्य तत्कर्म विज्ञाय मुनिपुङ्गव:।रम्भां क्रोधसमाविष्ट श्शशाप कुशिकात्मज:।।1.64.11।।

sahasrākṣasya tat karma vijñāya munipuṅgavaḥ | rambhāṃ krodhasamāviṣṭaḥ śaśāpa kuśikātmajaḥ || 1.64.11 ||

सहस्राक्ष इन्द्र का यह कार्य जानकर, मुनियों में श्रेष्ठ कुशिकपुत्र विश्वामित्र क्रोध से भर उठे और रम्भा को शाप दे दिया।

sahasrākṣasyaof Sahasrākṣa (Indra)
sahasrākṣasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsahasra + akṣa (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; बहुव्रीहिः—"सहस्राणि अक्षीणि यस्य" (Indra)
tatthat
tat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्—कर्म
karmadeed/act
karma:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkarman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म—विज्ञाय (having known that deed)
vijñāyahaving known
vijñāya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√jñā (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); "having understood"
munipuṅgavaḥthe foremost sage
munipuṅgavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmuni + puṅgava (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—"मुनीनां पुंगवः" (best of sages)
rambhāmRambhā
rambhām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrambhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object of curse)
krodhasamāviṣṭaḥseized by anger
krodhasamāviṣṭaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkrodha + sam-ā-viṣṭa (प्रातिपदिक; √viś)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) used adjectivally; तत्पुरुषः—"क्रोधेन समाविष्टः"; विशेषणम्—कुशिकात्मजः/मुनिपुङ्गवः
śaśāpacursed
śaśāpa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√śap (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
kuśikātmajaḥson of Kuśika (Viśvāmitra)
kuśikātmajaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkuśika + ātmaja (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृपद

Son of Kushika, the eminent ascetic knew it was the work of Indra. Seized with anger,he cursed Rambha:

I
Indra (Sahasrākṣa)
R
Rambhā
K
Kuśika
V
Viśvāmitra

FAQs

The verse warns that even a great ascetic can fall from dharma through anger; righteous living requires mastery over krodha, not merely recognition of wrongdoing.

Viśvāmitra identifies Indra’s interference behind the seduction attempt and, reacting in anger, directs a curse at Rambhā.

Moral clarity is present (he recognizes Indra’s scheme), but the verse highlights the lapse of self-control—showing how anger can overpower even the eminent.