HomeRamayanaBala KandaSarga 6Shloka 23
Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

अयोध्यावर्णनम्

Description of Ayodhya under Daśaratha

विन्ध्यपर्वतजैर्मत्तै: पूर्णा हैमवतैरपि ।मदान्वितैरतिबलैर्मातङ्गै: पर्वतोपमै: ।।1.6.23।। ऐरावतकुलीनैश्च महापद्मकुलैस्तथा ।अञ्जनादपि निष्पन्नैर्वामनादपि च द्विपैः ।।1.6.24।।

vindhyaparvatajair mattaiḥ pūrṇā haimavatair api |

madānvitair atibalair mātaṅgaiḥ parvatopamaiḥ || 1.6.23 ||

वह (नगरी) विन्ध्य पर्वतों में जन्मे तथा हिमालय-जन्य, मद से उन्मत्त, अत्यन्त बलवान, पर्वत-तुल्य विशाल गजराजों से भरी थी।

विन्ध्यपर्वतजैःwith those born in the Vindhya mountains
विन्ध्यपर्वतजैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootविन्ध्य + पर्वत + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः ‘विन्ध्यपर्वते जाताः’
मत्तैःwith intoxicated ones
मत्तैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
पूर्णाfull
पूर्णा:
Kriyāviśeṣaṇa / Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हैमवतैःwith Himavat-bred ones
हैमवतैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootहैमवत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘Himālaya-born’
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)
मदान्वितैःwith rut/intoxication-endowed ones
मदान्वितैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootमद + अन्वित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः ‘मदेन अन्विताः’
अतिबलैःwith very strong ones
अतिबलैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootअति + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘exceedingly strong’
मातङ्गैःwith elephants
मातङ्गैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमातङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
पर्वतोपमैःwith mountain-like ones
पर्वतोपमैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootपर्वत + उपम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः ‘पर्वतेन उपमाः’ = mountain-like
ऐरावतकुलीनैःwith those of the Airāvata lineage
ऐरावतकुलीनैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootऐरावत + कुलीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः ‘ऐरावत-कुले कुलीनाः’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
महापद्मकुलैःwith (those of) the Mahāpadma breed
महापद्मकुलैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमहापद्म + कुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः ‘महापद्मस्य कुलम्’ (used for ‘of Mahāpadma breed’)
तथाlikewise; and
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formसमुच्चय/प्रकार-अव्यय (likewise/and also)
अञ्जनात्from Añjana
अञ्जनात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootअञ्जन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन (ablative: from)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (also)
निष्पन्नैःproduced; bred
निष्पन्नैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootनिस् + पद् (धातु) → निष्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; भूतकृदन्त (past participle) ‘produced/derived’
वामनात्from Vāmana
वामनात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootवामन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (also)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
द्विपैःwith elephants
द्विपैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootद्विप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

It was full of intoxicated elephants born in Vindhya mountains, elephants of enormousstrength looking like mountains and born in the Himalayas. Elephants of good breed hailing from the family of Airavata (Indra's vehicle), Mahapadma, Anjana and Vamana.

A
Ayodhyā
V
Vindhya
H
Himavat (Himalaya)
E
elephants (mātaṅga)

FAQs

The verse supports the dharmic ideal of a secure realm: material strength (war-elephants) is portrayed as serving stability and protection, not oppression.

The description continues cataloging Ayodhyā’s royal assets, here emphasizing elephants as symbols of military power and prosperity.

Strength under order: the city’s might is presented as organized and available for rightful defense.