Shloka 10
वसिष्ठ-आतिथ्यं
Vasiṣṭha’s Hospitality to Viśvāmitra and the Summoning of Śabalā/Kāmadhenu
Devanagari script
सर्वत्र कुशलं राजा वसिष्ठं प्रत्युदाहरत्।विश्वामित्रो महातेजा वसिष्ठं विनयान्वित:।।।।
Transliteration
sarvatra kuśalaṃ rājā vasiṣṭhaṃ pratyudāharat | viśvāmitro mahātejā vasiṣṭhaṃ vinayānvitaḥ ||
Translation
महातेजस्वी राजा विश्वामित्र ने विनयपूर्वक वसिष्ठ से कहा—“सब ओर कुशल है।”
Word by Word
कृत्वाhaving made / having had
कृत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having done/made’
उभौboth
उभौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन
सुचिरम्very long
सुचिरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुचिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् कालम्
कालम्time
कालम्:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; काल-परिमाण (extent of time)
धर्मिष्ठौmost virtuous
धर्मिष्ठौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधर्मिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; विशेषणम् उभौ/तौ
ताःthose
ताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषणम् कथाः
कथाःconversations / stories
कथाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; कृत्वा इत्यस्य कर्म
शुभाःauspicious
शुभाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषणम् कथाः
मुदाwith joy
मुदा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; भाव-करण (with joy)
परमयाgreat / supreme
परमया:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषणम् मुदा
युक्तौengaged / absorbed
युक्तौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुक्त (प्रातिपदिक; √युज् + क्त)
Formभूतकृदन्त (past participle) ‘युक्त’; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; विशेषणम् तौ
प्रीयेताम्were pleased
प्रीयेताम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्री (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), द्विवचन
तौthose two
तौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन
परस्परम्mutually / each other
परस्परम्:
Paraspara-bhāva (परस्परभाव)
TypeIndeclinable
Rootपरस्परम् (अव्यय)
Formपरस्पर-भाववाचक-अव्यय (reciprocal adverb)
Context
Highly brilliant king Viswamitra, humbly informed Vasishta that all was well.
Characters & Entities
V
ViśvāmitraV
VasiṣṭhaFAQs
Courteous speech and humility toward elders and sages is a form of dharma; even a powerful king upholds propriety by speaking with vinaya.
After arriving and being received, Viśvāmitra speaks to Vasiṣṭha and conveys that everything is well.
Viśvāmitra’s vinaya—self-restraint and respectful conduct despite royal power.