HomeRamayanaBala KandaSarga 1Shloka 33
Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

श्रीमद्रामायणकथासङ्क्षेपः / The Ramayana in Synopsis

Narada’s Summary to Valmiki

मृते तु तस्मिन्भरतो वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजै: ।। ।।नियुज्यमानो राज्याय नैच्छद्राज्यं महाबल:।

mṛte tu tasmin bharato vasiṣṭha-pramukhair dvijaiḥ |

niyujyamāno rājyāya naicchad rājyaṃ mahābalaḥ |

उनके (दशरथ के) देहांत के बाद महाबली भरत को वसिष्ठ आदि ब्राह्मणों ने राज्य ग्रहण करने को बहुत समझाया, परंतु उन्होंने राज्य की इच्छा नहीं की।

मृतेwhen (he) had died
मृते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootमृ (धातु) → मृत (कृदन्त-क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; सप्तमी-सम्बन्धे लोके (locative absolute) नपुंसक/पुंलिङ्ग-एकवचन (तस्मिन् इत्यस्य सह)
तुbut / indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक निपात (particle: but/indeed)
तस्मिन्when he (Daśaratha)
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; लोके (locative absolute)
भरतःBharata
भरतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्ता
वसिष्ठप्रमुखैःby (those) headed by Vasiṣṭha
वसिष्ठप्रमुखैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootवसिष्ठ-प्रमुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; विशेषणम् (द्विजैः); 'वसिष्ठः प्रमुखः येषाम्' इति प्रमुख-निर्देशः
द्विजैःby the brahmins
द्विजैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; साधन/कर्तृ-समूहः (agents urging)
नियुज्यमानःbeing urged/appointed
नियुज्यमानः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनि + युज् (धातु) → नियुज्यमान (कृदन्त-शानच्)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (present passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भरतस्य विशेषणम्
राज्यायfor the kingdom / for kingship
राज्याय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन; प्रयोजन/अर्थे (for the purpose of ruling)
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation)
ऐच्छत्desired
ऐच्छत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; न-निषेधेन सह
राज्यम्the kingdom
राज्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; ऐच्छत् इत्यस्य कर्म
महाबलःmighty
महाबलः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहā-बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भरतस्य विशेषणम्; कर्मधारयः (महच्च तत् बलम्)

After Dasaratha had passed away, mighty Bharata did not desire to rule the kingdom against the orders by Vasishta and other brahmins.

B
Bharata
D
Daśaratha
V
Vasiṣṭha
D
Dvijas (brahmins)
R
Rājya (kingship)

FAQs

Dharma is integrity over ambition: Bharata refuses power when it would violate righteousness and fairness toward Rāma’s rightful position.

After Daśaratha’s death, elders attempt to install Bharata as king, but he declines.

Bharata’s non-attachment to power and commitment to justice and truth (satya) in succession.