Shloka 2

श्रीमद्रामायणकथासङ्क्षेपः / The Ramayana in Synopsis

Narada’s Summary to Valmiki

Devanagari script

कोन्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् ।धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रत:।।।।

Transliteration

ko nvasmin sāmprataṃ loke guṇavān kaś ca vīryavān | dharmajñaś ca kṛtajñaś ca satyavākyo dṛḍhavrataḥ ||

Translation

इस समय संसार में वह कौन है जो गुणवान और वीर्यवान हो—जो धर्म को जानता हो, कृतज्ञ हो, सत्य बोलता हो और दृढ़ व्रत वाला हो?

Word by Word

• कः: who?
• कः: कर्ता (Kartā; subject—interrogative)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular masculine); प्रश्नवाचक-सर्वनाम (interrogative pronoun)

• नु: indeed/then (emphatic)
• नु: सम्बोधन/निपात (Particle; no kāraka)
• Type: Indeclinable
• Root: नु (अव्यय)
• Form: निपातः (particle; emphasis/interrogative nuance)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: अधिकरण (Adhikaraṇa; location)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (Locative singular); ‘in this’

• साम्प्रतम्: now/at present
• साम्प्रतम्: कालाधिकरण (Temporal adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रत (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

• लोके: in the world
• लोके: अधिकरण (Adhikaraṇa; location)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (Locative singular)

• गुणवान्: possessing virtues
• गुणवान्: कर्ता (Kartā; predicate adjective of subject)
• Type: Adjective
• Root: गुणवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular masculine); विशेषणम् (qualifying implied ‘कः’)

• कः: who?
• कः: कर्ता (Kartā; subject—interrogative)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular masculine); interrogative

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator; no kāraka)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• वीर्यवान्: valiant/powerful
• वीर्यवान्: कर्ता (Kartā; predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular masculine); विशेषणम्

• धर्मज्ञः: knower of dharma
• धर्मज्ञः: कर्ता (Kartā; predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: धर्मज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम्

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• कृतज्ञः: grateful
• कृतज्ञः: कर्ता (Kartā; predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: कृतज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम्

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• सत्यवाक्यः: truthful in speech
• सत्यवाक्यः: कर्ता (Kartā; predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; कर्मधारयः (‘सत्यं वाक्यं यस्य’/‘सत्यं वाक्यं’ as qualifier); विशेषणम्

• दृढव्रतः: firm in vows
• दृढव्रतः: कर्ता (Kartā; predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: दृढ (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; कर्मधारयः; विशेषणम्

Context

"Who in this world lives today endowed with excellent qualities, prowess, righteousness, gratitude, truthfulness and firmness in his vows?

Characters & Entities

• Dharma
• Satya

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is defined through qualities: knowledge of right conduct, gratitude, truthfulness in speech, and unwavering commitment to vows.

What is the narrative situation?

Vālmīki asks Nārada to identify a living exemplar of ideal virtues—setting the stage for Rāma’s profile.

Which character virtue is emphasized?

Satya (truthful speech) and dṛḍha-vrata (steadfast vows), supported by dharma-knowledge and gratitude.