Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 8, Shloka 29

मन्थराकैकेयीसंवादः — Mantharā’s Counsel to Kaikeyī

Ayodhyā’s Succession Alarm

भरतस्याप्यनुवशश्शत्रुघ्नोऽपि समं गतः।लक्ष्मणो हि यथा रामं तथाऽसौ भरतं गतः।।2.8.29।।

bharatasya apy anuvaśaḥ śatrughno ’pi samaṃ gataḥ |

lakṣmaṇo hi yathā rāmaṃ tathā ’sau bharataṃ gataḥ ||2.8.29||

भरत के आज्ञाकारी शत्रुघ्न भी उसके साथ चला गया है। जैसे लक्ष्मण राम के साथ रहते हैं, वैसे ही वह भरत के साथ है।

भरतस्यof Bharata
भरतस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थ-अव्यय (also)
अनुवशःobedient
अनुवशः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनुवश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (obedient/submissive)
शत्रुघ्नःShatrughna
शत्रुघ्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशत्रुघ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (also)
समम्together
समम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (together/equally)
गतःhas gone
गतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय भूतकृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः—गच्छितवान् (has gone)
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (indeed)
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारार्थक-अव्यय (as/just as)
रामम्to Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तथाso
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतुल्यप्रकारार्थक-अव्यय (so/in the same way)
असौthat one (Shatrughna)
असौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
भरतम्to Bharata
भरतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
गतःhas gone
गतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Satrughna who is obedient to Bharata has followed him. Like Lakshmana who has taken refuge in Rama, he has also resorted to Bharata.

B
Bharata
Ś
Śatrughna
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa

FAQs

The verse invokes fraternal loyalty as a social dharma—brothers support one another; however, Mantharā uses this truth to sharpen factional thinking.

Mantharā notes that Bharata is not alone—Śatrughna is aligned with him—contrasting this with the well-known Rāma–Lakṣmaṇa bond in Ayodhyā.

Loyalty and devotion between brothers (bhrātṛ-bhakti), modeled through the parallels Lakṣmaṇa→Rāma and Śatrughna→Bharata.