Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 63, Shloka 12

दशरथस्य शोकानुचिन्तनं शब्धवेधि-दोषस्मरणं च

Daśaratha’s grief, karmic reflection, and the remembered ‘śabdavedhī’ misdeed

तदिदं मेऽनुसंम्प्राप्तं देवि दुःखं स्वयं कृतम्।सम्मोहादिह बालेन यथा स्याद्भक्षितं विषम्।।2.63.12।।

tad idaṃ me ’nusaṃprāptaṃ devi duḥkhaṃ svayaṃ kṛtam |

sammohād iha bālena yathā syād bhakṣitaṃ viṣam ||

देवि, यह दुःख मुझे अपने ही किए कर्म का फल बनकर प्राप्त हुआ है। जैसे इस लोक में मोहवश कोई बालक विष खा ले, वैसे ही यह विपत्ति मुझ पर आई है॥

तत्that
तत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इदम् इत्यस्य विशेषण
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (अनुसंप्राप्तम् इत्यस्य कर्तृपदम्)
मेto me
मे:
Sampradana (सम्प्रदान/To me)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
अनुसंप्राप्तम्has befallen
अनुसंप्राप्तम्:
Kriya (क्रिया/Predicative verbal)
TypeVerb
Rootअनु-सम्-प्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘has befallen/has come upon’
देविO lady
देवि:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
दुःखम्sorrow
दुःखम्:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इदम् इत्यस्य अपपद/समानााधिकरण
स्वयम्by oneself
स्वयम्:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formनिपात/अव्यय (reflexive adverb ‘by oneself’)
कृतम्self-caused
कृतम्:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण/Subject-qualifier)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दुःखम् इत्यस्य विशेषण
सम्मोहात्from delusion
सम्मोहात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootसम्मोह (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb ‘here/in this world’)
बालेनby a child
बालेन:
Upamana-sadhana (उपमानसाधन/Comparative instrument)
TypeNoun
Rootबाल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; उपमान-प्रयोगे ‘by/like a child’
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparison)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमार्थक-अव्यय (as)
स्यात्might be
स्यात्:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
भक्षितम्eaten
भक्षितम्:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण/Subject-qualifier)
TypeVerb
Rootभक्ष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विषम् इत्यस्य विशेषण
विषम्poison
विषम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Just as a boy consumes poison out of delusion, O Devi, this sorrow has befallen me as a result of my own action.

D
Daśaratha
K
Kausalyā

FAQs

It teaches karma and responsibility: suffering can be the direct consequence of one’s own actions, and dharma begins with owning that causality rather than denying it.

Daśaratha interprets his present agony as self-caused, comparing it to a child’s self-harm through deluded choice.

Accountability (ātma-doṣa-darśana): the willingness to recognize one’s own error as the source of misfortune.