Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 5, Shloka 25

अभिषेकोपवास-आदेशः

Coronation Preparations and the Fast Enjoined

गुरुणा त्वभ्यनुज्ञातो मनुजौघं विसृज्य तम्।विवेशान्तः पुरं राजा सिंहो गिरिगुहामिव।।।।

guruṇā tv abhyanujñāto manujaughaṃ visṛjya tam |

viveśāntaḥ-puraṃ rājā siṃho giri-guhām iva ||

गुरु की अनुमति पाकर राजा उस जनसमूह को विदा करके, पर्वत-गुहा में प्रविष्ट होने वाले सिंह की भाँति अन्तःपुर में प्रविष्ट हुए।

गुरुणाby/with the preceptor
गुरुणा:
Saha (सह/सहकारक)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/सह), एकवचन
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-अव्यय (particle: but/indeed)
अभ्यनुज्ञातःhaving been permitted
अभ्यनुज्ञातः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअभि-अनु-ज्ञा (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मनुज-ओघम्the crowd of men
मनुज-ओघम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमनुज (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (मनुजानाम् ओघः)
विसृज्यhaving dismissed
विसृज्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवि-सृज् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
तम्that (crowd)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विवेशentered
विवेश:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-विश् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
अन्तःपुरम्the inner palace
अन्तःपुरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्तः (अव्यय) + पुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभाव (अन्तः + पुरम् = inner apartments)
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सिंहःa lion
सिंहः:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमानार्थे
गिरि-गुहाम्a mountain cave
गिरि-गुहाम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक) + गुहा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (गिरेः गुहा)
इवlike
इव:
Upamana-dyotaka (उपमानद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय

Seeing the venerable sage(Vasitha) arrive, Rama quickly came out of his abode in great excitement to receive him with honour.

D
Daśaratha
V
Vasiṣṭha (guru)
A
Antaḥpura (inner apartments)

FAQs

Dharma is rule-governed conduct: even a king acts within counsel and permission of the guru, showing restraint and adherence to proper procedure.

After receiving Vasiṣṭha’s leave/permission, Daśaratha ends the public assembly and moves to the private quarters.

Daśaratha’s deference to spiritual authority and his controlled exercise of power are emphasized.