Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 17, Shloka 5

रामस्य राजमार्गगमनम्

Rama’s Progress along the Royal Highway

चन्दनानां च मुख्यानामगरूणां च सञ्चयैः।।2.17.3।।उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकोशाम्बरस्य च। अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैस्स्फाटिकैरपि।।2.17.4।।शोभमानमसंबाधैस्तं राजपथमुत्तमम्। संवृतं विविधैःपुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि।।2.17.5।।

candanānāṃ ca mukhyānām agarūṇāṃ ca sañcayaiḥ || 2.17.3 ||

uttamānāṃ ca gandhānāṃ kṣaumakośāmbarasya ca | aviddhābhiś ca muktābhir uttamaiḥ sphāṭikair api || 2.17.4 ||

śobhamānam asaṃbādhais taṃ rājapatham uttamam | saṃvṛtaṃ vividhaiḥ puṣpair bhakṣyair uccāvacair api || 2.17.5 ||

श्रेष्ठ चन्दन और अगरु के ढेरों से, उत्तम सुगन्धों तथा श्वेत क्षौम-वस्त्रों के गठ्ठों से वह राजमार्ग सुसज्जित था। निष्कलंक मोतियों और उत्तम स्फटिक-रत्नों से वह चमक रहा था; वह विस्तृत और निर्बाध था, तथा नाना प्रकार के पुष्पों और विविध भक्ष्यों से आच्छादित था॥

अशीर्वादान्blessings
अशीर्वादान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootआशीर्वाद (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
बहून्many
बहून्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (of आशीर्वादान्)
शृण्वन्hearing
शृण्वन्:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे
सुहृद्भिःby friends
सुहृद्भिः:
Kartr (कर्ता/Agent of ‘samudīritān’)
TypeNoun
Rootसुहृद् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
समुदीरितान्uttered/spoken
समुदीरितान्:
Karma-anvaya (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उद्-ईर् (धातु) → समुदीरित (कृदन्त)
Formकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (of आशीर्वादान्)
यथार्हम्appropriately
यथार्हम्:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + अर्ह (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः; अव्यय (adverb) = ‘as is proper’
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
अपिalso
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
सम्पूज्यhaving honoured
सम्पूज्य:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-पूज् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having honoured’
सर्वान्all
सर्वान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (of नरान्)
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक अव्यय (emphatic particle)
नरान्men/people
नरान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
ययौwent/proceeded
ययौ:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

The highway (Rama entered) was splendid and spacious with heaps of sandal and agaru of the highest quality, excellent fragrant substances and bundles of white silken cloth. It gleamed with unholed (pristine) pearls, articles made of crystals, flowers of every kind and articles of food of every variety.

R
royal highway (rājapatha)
F
flowers (puṣpa)

FAQs

Communal alignment with dharma: public spaces are prepared in an orderly, auspicious manner to honor righteous leadership.

A repeated/combined verse record continuing the description of the decorated road in Ayodhyā.

Respect for rightful succession and collective reverence expressed through disciplined celebration.