Home›Ramayana›Ayodhya Kanda›Sarga 12›Shloka 13
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 12, Shloka 13

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

Devanagari script

तिष्ठेल्लोको विना सूर्यं शस्यं वा सलिलं विना।।।।न तु रामं विना देहे तिष्ठेत्तु मम जीवितम्।

Transliteration

tiṣṭhel loko vinā sūryaṃ śasyaṃ vā salilaṃ vinā | na tu rāmaṃ vinā dehe tiṣṭhet tu mama jīvitam ||

Translation

सूर्य के बिना भी लोक टिक सकता है, और जल के बिना भी अन्न-धान्य हो सकता है; परन्तु राम के बिना मेरे शरीर में जीवन नहीं टिकेगा॥

Word by Word
तिष्ठेत्may exist / could stand
तिष्ठेत्:
क्रिया (Verb of the clause)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) √स्थाः
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)
लोकःthe world
लोकः:
कर्ता (Agent/subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः (masc.), प्रथमा-विभक्तिः (nom.), एकवचनम् (sg.)
विनाwithout
विना:
अपादानार्थक-सम्बन्ध (separation/without)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्ययम्)
Formनिपात/उपपद-अव्ययम्; तृतीया/पञ्चमी-समर्थम् (governs instr./abl.; here with accusative by usage)
सूर्यम्the sun
सूर्यम्:
अपादान (in sense of 'without' with विना)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः (masc.), द्वितीया-विभक्तिः (acc.), एकवचनम् (sg.)
शस्यम्crops / grain
शस्यम्:
अपादान (in sense of 'without' with विना; second item)
TypeNoun
Rootशस्य (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः (neut.), द्वितीया-विभक्तिः (acc.), एकवचनम् (sg.)
वाor
वा:
सम्बन्ध (coordination/alternative)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्ययम्)
Formसमुच्चय/विकल्पार्थक-अव्ययम् (disjunctive particle)
सलिलम्water
सलिलम्:
अपादान (in sense of 'without' with विना)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः (neut.), द्वितीया-विभक्तिः (acc.), एकवचनम् (sg.)
विनाwithout
विना:
अपादानार्थक-सम्बन्ध (separation/without)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्ययम्)
Formनिपात/उपपद-अव्ययम्; तृतीया/पञ्चमी-समर्थम् (governs instr./abl.; here with accusative by usage)
नnot
न:
निषेध (negation of the clause)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्ययम्)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)
तुbut
तु:
सम्बन्ध (contrastive connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्ययम्)
Formअवधारण/व्यतिरेकार्थक-अव्ययम् (but/however)
रामम्Rama
रामम्:
अपादान (in sense of 'without' with विना)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः (masc.), द्वितीया-विभक्तिः (acc.), एकवचनम् (sg.)
विनाwithout
विना:
अपादानार्थक-सम्बन्ध (separation/without)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्ययम्)
Formनिपात/उपपद-अव्ययम्; तृतीया/पञ्चमी-समर्थम् (governs instr./abl.; here with accusative by usage)
देहेin (my) body
देहे:
अधिकरण (locus: in the body)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः (masc.), सप्तमी-विभक्तिः (loc.), एकवचनम् (sg.)
तिष्ठेत्may exist / could stand
तिष्ठेत्:
क्रिया (Verb of the clause)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) √स्थाः
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)
तुindeed / but
तु:
सम्बन्ध (emphasis/contrast)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्ययम्)
Formअवधारण/व्यतिरेकार्थक-अव्ययम् (but/however; emphatic here)
ममmy
मम:
सम्बन्ध (possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्तिः (gen.), एकवचनम् (sg.)
जीवितम्life
जीवितम्:
कर्ता (subject: 'my life')
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिकम्; √जीव् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्गः (neut.), प्रथमा-विभक्तिः (nom.), एकवचनम् (sg.)
Context

O lady of evil intentions, enough of this. Give up your resolve. Here I touch your feet with my head. Be pleased with me.

Characters & Entities
D
Daśaratha
R
Rāma

FAQs

The verse underscores how dharmic bonds (father–son, king–heir) are treated as life-sustaining. It also foreshadows the ethical cost of separating the righteous heir from the king through adharma-driven manipulation.

Daśaratha intensifies his plea, expressing that Rāma’s absence would be fatal to him.

Daśaratha’s transparent love and emotional truthfulness, even when it exposes weakness.

←Previous Verse
Next Verse→