Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 107, Shloka 5

पितृवाक्यपालनम्, गयाश्रुति-उपदेशः, भरतस्य राज्यग्रहण-निर्देशः

Rama’s Counsel on Vows, the Gaya Śruti, and Bharata’s Return to Rule

ततस्सा सम्प्रतिश्राव्य तव माता यशस्विनी।अयाचत नरश्रेष्ठं द्वौ वरौ वरवर्णिनी।।2.107.5।।तव राज्यं नरव्याघ्र मम प्रव्राजनं तथा।तौ च राजा तदा तस्यै नियुक्तः प्रददौ वरौ।।2.107.6।।

tatas sā sampratiśrāvya tava mātā yaśasvinī | ayācata naraśreṣṭhaṃ dvau varau varavarṇinī || 2.107.5 ||

तत्पश्चात् यशस्विनी, शुभवर्णा तुम्हारी माता ने पहले उस नरश्रेष्ठ को पुनः प्रतिज्ञाबद्ध कर, दो वर माँगे।

tataḥthereafter
tataḥ:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAvyaya, temporal adverb
she
:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Singular; refers to Kaikeyi
sampratiśrāvyahaving secured a promise
sampratiśrāvya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (धातु) with sam-prati- (उपसर्ग)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), indeclinable; 'having made (him) promise / having caused to promise' (causative sense by context)
tavayour
tava:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun, Genitive (6th), Singular
mātāmother
mātā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmātṛ (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Singular
yaśasvinīillustrious
yaśasvinī:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootyaśasvinī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Singular; adjective to mātā
ayācataasked/demanded
ayācata:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootyāc (धातु)
FormLuṅ (Aorist), Ātmanepada, 3rd Person, Singular
naraśreṣṭhamthe best of men
naraśreṣṭham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक) + śreṣṭha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः: narāṇāṃ śreṣṭham (epithet of king)
dvautwo
dvau:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdvi (संख्या-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative/Accusative, Dual (द्विवचन); numeral qualifying varau
varautwo boons
varau:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Dual
varavarṇinīof excellent complexion
varavarṇinī:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvara (प्रातिपदिक) + varṇinī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Singular; कर्मधारयः: varā varṇinī (of excellent complexion/appearance)
tavafor you/your
tava:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun, Genitive (6th), Singular (used for 'for you' by context)
rājyamkingdom
rājyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrājya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular
naravyāghraO tiger among men
naravyāghra:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक) + vyāghra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative (8th), Singular; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रयोगः as epithet: 'tiger among men'
mamamy
mama:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun, Genitive (6th), Singular (मम)
pravrājanambanishment/exile
pravrājanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpravrājana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular
tathāand likewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya, 'likewise/also'
tauthose two
tau:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Dual; refers to the two boons
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya, conjunction
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
tadāthen
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormAvyaya, time adverb
tasyaito her
tasyai:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Dative (4th), Singular
niyuktaḥbound (by promise)
niyuktaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootni-yuj (धातु)
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Nominative, Singular; 'bound/obliged/appointed'
pradadaugranted
pradadau:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdā (धातु) with pra- (उपसर्ग)
FormLiṭ (Perfect), Parasmaipada, 3rd Person, Singular
varautwo boons
varau:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Dual

O Bharata, be the king of men. I shall also become the supreme king of the wild beasts in the forest. Go now happily to Ayodhya, the best of cities, and I shall enter Dandaka forest with delight.

R
Rama
B
Bharata
K
Kaikeyi
D
Dasaratha

FAQs

Dharma is the binding force of a promise: once a king is made to reaffirm his word, its fulfillment becomes a matter of truth (satya) and royal integrity.

Rama narrates how Kaikeyī moved from possessing a boon to formally extracting and fixing it through a renewed pledge.

Rama’s clarity about ethical chains—how vows, once secured, shape lawful outcomes.