Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 107, Shloka 16

पितृवाक्यपालनम्, गयाश्रुति-उपदेशः, भरतस्य राज्यग्रहण-निर्देशः

Rama’s Counsel on Vows, the Gaya Śruti, and Bharata’s Return to Rule

प्रवेक्ष्ये दण्डकारण्यमहमप्यविलम्बयन्।आभ्यान्तु सहितो राजन् वैदेह्या लक्ष्मणेन च।।2.107.16।।

pravekṣye daṇḍakāraṇyam aham apy avilambayan | ābhyāṃ tu sahito rājan vaidehyā lakṣmaṇena ca || 2.107.16 ||

और मैं भी विलम्ब न करके दण्डकारण्य में प्रवेश करूँगा; हे राजन्, केवल वैदेही और लक्ष्मण—इन दोनों के साथ।

pravekṣyeI shall enter
pravekṣye:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-viś (धातु)
FormLuṭ-lakāra (लुट्/periphrastic future; simple future sense), Ātmanepada, Uttama-puruṣa (उत्तमपुरुष), Singular
daṇḍakāraṇyamthe Dandaka forest
daṇḍakāraṇyam:
Karma (कर्म) (goal)
TypeNoun
Rootdaṇḍaka-araṇya (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Accusative (2nd), Singular; tatpuruṣa place-name: 'forest of Daṇḍaka'
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNominative (1st), Singular; pronoun
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormNipāta (particle), also
avilambayanwithout delaying
avilambayan:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Roota-vi-lamb (धातु) → avilambayat (कृदन्त, शतृ)
FormPuṃliṅga, Nominative (1st), Singular; present active participle (शतृ) agreeing with aham; sense: 'not delaying'
ābhyāmwith these two
ābhyām:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormDual (द्विवचन), Instrumental (3rd); pronoun 'by/with these two'
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormNipāta (particle), contrast/emphasis
sahitaḥaccompanied
sahitaḥ:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootsah (धातु) → sahita (कृदन्त, क्त)
FormPuṃliṅga, Nominative (1st), Singular; 'accompanied' (agreeing with aham)
rājanO king
rājan:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Vocative (8th), Singular
vaidehyāwith Vaidehi (Sita)
vaidehyā:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootvaidehī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Instrumental (3rd), Singular
lakṣmaṇenawith Lakshmana
lakṣmaṇena:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Instrumental (3rd), Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)

Earlier when our father was to wed your mother, O dear brother, he had promised to your maternal grandfather that he would confer (on her) a kingdom with good revenue.

R
Rama
B
Bharata
D
Dandaka forest
S
Sita (Vaidehi)
L
Lakshmana

FAQs

Dharma as steadfastness: Rama accepts exile promptly, treating the father’s pledged word as a sacred command.

Rama finalizes the division of roles—Bharata to rule, Rama to depart to the forest with Sītā and Lakṣmaṇa.

Rama’s resolve (dṛḍha-niścaya) and readiness to sacrifice comfort for truth.