Previous Verse
Next Verse

Padma Purana — Patala Khanda, Shloka 5

Account of Kāmākṣā (Bhavānī) at Āhicchatrā

पद्मनेत्र तथा कार्यमूर्मिलाद्या यथा मम । हास्यं नैव प्रकुर्वंति मां वीक्ष्य करताडनैः

padmanetra tathā kāryamūrmilādyā yathā mama | hāsyaṃ naiva prakurvaṃti māṃ vīkṣya karatāḍanaiḥ

पद्मनेत्र, मेरे कहे अनुसार कार्य किया जाए। उर्मिला आदि मुझे देखकर न हँसें और न उपहास में ताली बजाएँ।

पद्मनेत्रO lotus-eyed one
पद्मनेत्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपद्म + नेत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (पद्मम् इव नेत्रे यस्य)
तथाthus
तथा:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार-अव्यय (thus/so)
कार्यम्what is to be done / the task
कार्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ऊर्मिलाद्याःUrmiḷā and others
ऊर्मिलाद्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऊर्मिला + आदि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (ऊर्मिला-आद्याः = ऊर्मिला च अन्याश्च)
यथाas
यथा:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formतुलना/प्रकार-अव्यय (as)
ममof me / my
मम:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
हास्यम्laughter, mockery
हास्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहास्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
एवindeed
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphasis: just/indeed)
प्रकुर्वन्तिdo / make
प्रकुर्वन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + कृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
वीक्ष्यhaving seen
वीक्ष्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootवीक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव
करताडनैःwith clappings of hands
करताडनैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकर + ताडन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (करैः ताडनम्)

Unspecified (context-dependent; speaker not identifiable from this single verse alone)

Primary Rasa: hasya

Secondary Rasa: shringara

Sandhi Resolution Notes: कार्यमूर्मिलाद्या → कार्यम् ऊर्मिलाद्याः; नैव → न एव; करताडनैः → कर-ताडनैः (समास)

P
Padmanetra (epithet: 'lotus-eyed')
U
Urmilā

FAQs

“Padmanetra” is an epithet meaning “lotus-eyed,” commonly used for revered figures (often Viṣṇu or a noble hero). In this isolated verse, the exact identity depends on the surrounding narrative of Adhyaya 12.

The verse stresses restraint and respectful behavior—specifically, not ridiculing someone through laughter or mocking applause upon seeing them.

It literally means “by striking the hands,” i.e., clapping—here implying taunting or derisive clapping rather than celebratory applause.