Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Kārttika-vrata Discipline: Purity Rules, Morning Bath Saṅkalpa, Tilaka Injunctions, and Food Prohibitions

द्विजक्रीता रसाः सर्वे जलं चाल्पसरः स्थितम् । ब्रह्मचर्यं तुर्यकाले पत्रावल्यां च भोजनम्

dvijakrītā rasāḥ sarve jalaṃ cālpasaraḥ sthitam | brahmacaryaṃ turyakāle patrāvalyāṃ ca bhojanam

सब रसयुक्त द्रव्य ब्राह्मण से क्रय किए हुए हों; जल अल्पसर (सीमित जलाशय) का ही लिया जाए। ब्रह्मचर्य का पालन करे, दिन के चतुर्थ भाग में भोजन करे और पत्तल पर भोजन करे।

dvijakrītāḥbought by a brāhmaṇa
dvijakrītāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootdvija (प्रातिपदिक) + krīta (प्रातिपदिक)
FormPrathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Bahuvacana (Plural/बहुवचन), Puṃ-liṅga (Masculine/पुंलिङ्ग); tatpuruṣa: dvija-krīta = "bought by a brāhmaṇa"; qualifies rasāḥ
rasāḥjuices/liquids
rasāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootrasa (प्रातिपदिक)
FormPrathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Bahuvacana (Plural/बहुवचन), Puṃ-liṅga (Masculine/पुंलिङ्ग)
sarveall
sarve:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormPrathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Bahuvacana (Plural/बहुवचन), Puṃ-liṅga; agrees with rasāḥ
jalamwater
jalam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootjala (प्रातिपदिक)
FormPrathamā/Dvitīyā vibhakti (1st/2nd), Ekavacana (Singular/एकवचन), Napuṃsaka-liṅga (Neuter/नपुंसकलिङ्ग); subject with implied "(asti)"
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction/समुच्चय-निपात): "and"
alpasaraḥa small pond
alpasaraḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootalpa (प्रातिपदिक) + saras (प्रातिपदिक)
FormPrathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana (Singular/एकवचन), Napuṃsaka-liṅga; karmadhāraya: alpa-saras = "small pond"
sthitamsituated/standing
sthitam:
Kriyā (क्रिया/Predicative participle)
TypeVerb
Rootsthā (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
FormPast passive participle (क्त/kta), Prathamā, Ekavacana, Napuṃsaka-liṅga; agrees with alpasaraḥ; sense: "is situated/standing"
brahmacaryamcelibacy (brahmacarya)
brahmacaryam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbrahmacarya (प्रातिपदिक)
FormPrathamā/Dvitīyā vibhakti (1st/2nd), Ekavacana (Singular/एकवचन), Napuṃsaka-liṅga; item in a list (with implied "(asti)"/"(kartavyam)")
turyakāleat the fourth time/period
turyakāle:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Time-location)
TypeNoun
Rootturya (प्रातिपदिक) + kāla (प्रातिपदिक)
FormSaptamī vibhakti (7th/सप्तमी), Ekavacana (Singular/एकवचन), Puṃ-liṅga; tatpuruṣa: turya-kāla = "the fourth time/period"; locative: "at the fourth time"
patrāvalyāmon a leaf-plate
patrāvalyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootpatrāvalī (प्रातिपदिक)
FormSaptamī vibhakti (7th/सप्तमी), Ekavacana (Singular/एकवचन), Strī-liṅga (Feminine/स्त्रीलिङ्ग); locative: "on a leaf-plate/leaf arrangement"
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction/समुच्चय-निपात): "and"
bhojanamfood/eating
bhojanam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbhojana (प्रातिपदik)
FormPrathamā/Dvitīyā vibhakti (1st/2nd), Ekavacana (Singular/एकवचन), Napuṃsaka-liṅga; item in list ("food/eating")

Unspecified (context-dependent instruction within Brahma-khaṇḍa narration)

Primary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: cālpasaraḥ = ca + alpasaraḥ

D
dvija (brāhmaṇa)

FAQs

It prescribes conduct associated with disciplined living: sourcing certain liquids via a brāhmaṇa, restricting one’s water source, observing brahmacarya (continence), eating at an appointed time (the fourth division of the day), and eating on leaf-plates.

Turya-kāla literally means “the fourth time/quarter.” In vrata-style instructions it commonly indicates a regulated time-window for eating, emphasizing restraint and routine rather than constant or indulgent eating.

The verse emphasizes self-control (in sexuality, consumption, and routine), simplicity in food practice (leaf-plates), and regulated resource-use (water), framing restraint as a form of dharmic discipline.