Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Adhyaya 28Alarka Inquires into Varna and Ashrama Dharma; Madalasa Defines the Fourfold Duties

अलर्क उवाच कथितोऽयं महाभागे ! राज्यतन्त्राश्रितस्त्वया ।

धर्मं तमहमिच्छामि श्रोतुं वर्णाश्रमात्मकम् ॥

alarka uvāca kathito 'yaṃ mahābhāge! rājyatantrāśritas tvayā / dharmaṃ tam aham icchāmi śrotuṃ varṇāśramātmakam

अलर्क ने कहा—हे आर्या, आपने राजधर्म के प्रसंग में इस धर्म का वर्णन किया है। मैं वर्णों और आश्रमों से सम्बन्धित वही धर्म सुनना चाहता हूँ।

अलर्कःAlarka
अलर्कः:
कर्ता (Karta/Speaker)
TypeNoun
Rootअलर्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
कथितःtold; explained
कथितः:
कर्मणि-भाव (Predicate; ‘has been told’)
TypeVerb
Rootकथ् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अयम्this
अयम्:
कर्ता/विषय (Subject/topic)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
महाभागेO fortunate lady
महाभागे:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति (Vocative), एकवचन; समास: महा + भाग (कर्मधारय)
राज्यतन्त्राश्रितःbased on statecraft; resting on polity
राज्यतन्त्राश्रितः:
विशेषण (Qualifier of ‘अयम्’)
TypeAdjective
Rootराज्यतन्त्र + आश्रित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: राज्यतन्त्रं आश्रितः (द्वितीया-तत्पुरुष)
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (Agent in passive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया विभक्ति (Instrumental), एकवचन
धर्मम्dharma
धर्मम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तम्that
तम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
इच्छामिwish; desire
इच्छामि:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन
श्रोतुम्to hear
श्रोतुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (Infinitive), ‘to hear’
वर्णाश्रमात्मकम्consisting of varṇa and āśrama
वर्णाश्रमात्मकम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of ‘धर्मम्’)
TypeAdjective
Rootवर्ण + आश्रम + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: वर्णाश्रमयोः आत्मा/स्वरूपं यस्य (सम्बन्ध-तत्पुरुष)
Alarka to Madālasā

{ "primaryRasa": "jijnasa", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaVarṇāśramaPedagogyRājadharma to social dharma transition

FAQs

Ethics is multi-layered: beyond political duty lies a comprehensive order of responsibilities by aptitude and life-stage; the student requests a systematic map.

Didactic dharma inquiry; not a pancalakṣaṇa element, but a common purāṇic function—teaching conduct through dialogue.

The request signals maturation: moving from external governance (rājya) to the inner and social architecture (varṇāśrama) that sustains harmony.