Shloka 23
अव्यक्त–प्रकृति–इन्द्रियविचारः
The Unmanifest, Prakṛtis, and the Sense-Complex
Devanagari script
परार्थे वर्तमानस्तु स्वं कार्य योडभिमन्यते । इन्द्रियार्थेषु संयुक्त: स्वकार्यात् परिमुच्यते
Translation
जो परार्थ—अर्थात् मन और इन्द्रियों की तृप्ति के लिए—विषयभोगों में प्रवृत्त होकर उसी को अपना मुख्य कार्य मानता है, वह अपने वास्तविक कर्तव्य से च्युत हो जाता है।
Word by Word
परार्थेin/for another's purpose
परार्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपरार्थ
FormMasculine, Locative, Singular
वर्तमानःbeing engaged/acting
वर्तमानः:
Karta
TypeVerb
Rootवर्त्
FormMasculine, Nominative, Singular, शतृ (present active participle)
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
स्वम्one's own
स्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्व
FormNeuter, Accusative, Singular
कार्यम्duty/task
कार्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootकार्य
FormNeuter, Accusative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
उदभिमन्यतेthinks/considers (as)
उदभिमन्यते:
TypeVerb
Rootअभि + मन्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Atmanepada
इन्द्रियार्थेषुin sense-objects
इन्द्रियार्थेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्रियार्थ
FormMasculine, Locative, Plural
संयुक्तःattached/connected
संयुक्तः:
Karta
TypeVerb
Rootसम् + युज्
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
स्वकार्यात्from one's own duty
स्वकार्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootस्वकार्य
FormNeuter, Ablative, Singular
परिमुच्यतेis released/strays away (from)
परिमुच्यते:
TypeVerb
Rootपरि + मुच्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Atmanepada, Passive/impersonal sense
Speaker
पराशर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes