Shloka 53
अध्याय १७८ — प्राणवायुगतिः तथा शारीराग्निव्यवस्था
Adhyāya 178 — The courses of prāṇa-vāyu and the regulation of the bodily fire
Devanagari script
एतां बुद्धिं समास्थाय मड़्किरनिर्वेदमागतः । सर्वान् कामान् परित्यज्य प्राप्य ब्रह्म महत्सुखम्
Translation
राजन्! इसी बुद्धि का आश्रय लेकर मड्कि विरक्त हो गए; उन्होंने समस्त कामनाओं का परित्याग किया और परमानन्दस्वरूप परब्रह्म को प्राप्त कर महान् सुख पाया।
Word by Word
एताम्this (f.)
एताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
बुद्धिम्understanding, insight
बुद्धिम्:
Karma
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Accusative, Singular
समास्थायhaving resorted to, having adopted
समास्थाय:
TypeVerb
Rootसम्-आ-स्था
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
मण्डकिMaṇḍaki (proper name)
मण्डकि:
Karta
TypeNoun
Rootमण्डकि (नाम)
FormMasculine, Nominative, Singular
निर्वेदम्dispassion, indifference
निर्वेदम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिर्वेद
FormMasculine, Accusative, Singular
आगतःhaving attained, having come to
आगतः:
TypeVerb
Rootआ-गम्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
कामान्desires
कामान्:
Karma
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Accusative, Plural
परित्यज्यhaving abandoned
परित्यज्य:
TypeVerb
Rootपरि-त्यज्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
ब्रह्मBrahman, the Absolute
ब्रह्म:
Karma
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormNeuter, Accusative, Singular
महत्-सुखम्great bliss
महत्-सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहत् + सुख
FormNeuter, Accusative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes