Shloka 98
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
Devanagari script
तस्मिन् काले प्रमुक्तस्त्वं तरुमेवाधिरो क्ष्यसे । न हि ते जीवितादन्यत् किंचित् कृत्यं भविष्यति
Translation
भीष्म बोले—“उस समय छूटते ही तुम किसी पेड़ पर ही चढ़ जाओगे। अपने प्राणों की रक्षा के सिवा तुम्हें और कोई कार्य आवश्यक नहीं लगेगा।”
Word by Word
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
कालेtime
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Locative, Singular
प्रमुक्तःreleased, set free
प्रमुक्तः:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-मुच्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
तरुम्tree
तरुम्:
Karma
TypeNoun
Rootतरु
FormMasculine, Accusative, Singular
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अधिरोक्ष्यसेyou will climb
अधिरोक्ष्यसे:
TypeVerb
Rootअधि-रुह्
FormSimple Future (लृट्), Second, Singular, Parasmaipada
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
तेof you, your
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
जीवितात्from (your) life; than life
जीवितात्:
Apadana
TypeNoun
Rootजीवित
FormNeuter, Ablative, Singular
अन्यत्other (anything else)
अन्यत्:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormNeuter, Nominative, Singular
किम्what
किम्:
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
चित्ever, at all (enclitic)
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित्
कृत्यम्duty, task to be done
कृत्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootकृत्य
FormNeuter, Nominative, Singular
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
TypeVerb
Rootभू
FormSimple Future (लृट्), Third, Singular, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes