कुण्जरै: स्यन्दना: क्षुण्णा: सादिनश्न महारथै: । पदातिसंघाश्षा श्वौचै: पलायद्िर्भयार्दितै:
sañjaya uvāca | kuñjaraiḥ syandanāḥ kṣuṇṇāḥ sādinaś ca mahārathaiḥ | padātisaṅghāś cāśvaiḥ palāyadbhir bhayārditaiḥ ||
संजय बोले— भागते समय भय से व्याकुल हाथियों ने रथों को चकनाचूर कर दिया; विशाल रथों पर बैठे महारथियों ने घुड़सवारों को रौंद डाला; और भय से उन्मत्त होकर भागते घोड़ों ने पैदल सैनिकों के दलों को कुचल-मसल दिया। रण के उस कोलाहल में भय ही मानो शस्त्र बन गया और सेना के अंग-प्रत्यंग एक-दूसरे पर टूट पड़े, जिससे विनाश अनायास ही बढ़ता चला गया।
संजय उवाच
The verse highlights how fear and disorder in war magnify suffering: once panic spreads, even one’s own forces become instruments of harm. It implicitly warns that violence, when unleashed, easily escapes control and produces unintended, indiscriminate destruction.
Sanjaya describes a battlefield stampede: elephants smash chariots, elite chariot-warriors crush cavalry, and frightened horses, fleeing, trample infantry. The scene conveys a breakdown of formation and command amid intense fighting.