Shloka 42
बभ्रुवाहन-धनंजययोः संग्रामः
Babhruvāhana and Dhanaṃjaya’s engagement at Maṇipūra
Devanagari script
संस्मृत्य देवीं गान्धारीं धृतराष्ट्र च पार्थिवम् । उवाच दुःखशोकार्तत क्षत्रधर्म व्यगर्हयत्
Translation
देवी गान्धारी और राजा धृतराष्ट्र को स्मरण करके, दुःख और शोक से पीड़ित अर्जुन ने क्षत्रिय-धर्म की निन्दा की।
Word by Word
संस्मृत्यhaving remembered
संस्मृत्य:
Adhikarana
TypeVerb
Rootसम्-स्मृ (धातु)
Formल्यप् (क्त्वा-अर्थे), कर्तरि, अव्ययकृदन्त (पूर्वकालिक क्रिया)
देवींthe देवी (lady), (as) object of remembering
देवीं:
Karma
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
गान्धारीम्Gandhārī
गान्धारीम्:
Karma
TypeNoun
Rootगान्धारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
धृतराष्ट्रम्Dhṛtarāṣṭra
धृतराष्ट्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
पार्थिवम्the king (earth-lord)
पार्थिवम्:
Karma
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उवाचsaid / spoke
उवाच:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद), परोक्षभूत (perfect), प्रथम, एकवचन
दुःख-शोक-आर्तःafflicted by sorrow and grief
दुःख-शोक-आर्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootआर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्षत्र-धर्मम्the kṣatriya-duty / warrior code
क्षत्र-धर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
व्यगर्हयत्censured / reproached
व्यगर्हयत्:
TypeVerb
Rootवि-गर्ह् (धातु)
Formलङ्, अनद्यतनभूत (imperfect), प्रथम, एकवचन
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes