Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Uttanka’s Guru-Śuśrūṣā and the Commission to Retrieve the Maṇikuṇḍalas (उत्तङ्क-गुरुशुश्रूषा तथा मणिकुण्डल-आदेशः)

उत्तड़्क उवाच (नमो नमस्ते सर्वात्मन्‌ नारायण परात्पर । परमात्मन्‌ पद्मनाभ पुण्डरीकाक्ष माधव ।।

uttaṅka uvāca |

viśvakarman namas te 'stu viśvātman viśvasambhava |

padabhyāṁ te pṛthivī vyāptā śirasā cāvṛtaṁ nabhaḥ ||

उत्तंक बोले— “सर्वात्मन्! परात्पर नारायण! आपको बार-बार नमस्कार। परमात्मन्! पद्मनाभ! पुण्डरीकाक्ष! माधव! आपको नमस्कार। हिरण्यगर्भ-रूप! संसार से पार उतारने वाले! पुराण-पुरुष, अन्तर्यामी! आपको नमस्कार। आप अविद्या-रूपी अन्धकार के सूर्य हैं, भव-रोग की महौषधि हैं, और संसार-सागर से पार कराने वाले हैं; हे भव-गति! मैं आपको प्रणाम करता हूँ। आप समस्त वेदों के एकमात्र वेद्य तत्त्व हैं, समस्त देवता आपके ही स्वरूप हैं; नित्य वासुदेव, भक्तप्रिय! आपको नमस्कार। जनार्दन! दया करके दुःखजनित मोह से मेरा उद्धार कीजिए; मैं अनेक पाप-कर्मों से बँधा हूँ—मेरी रक्षा कीजिए। हे विश्वकर्मन्! आपको नमस्कार—हे विश्वात्मन्, विश्वसम्भव! आपके चरणों से पृथ्वी व्याप्त है और आपके शिर से आकाश आच्छादित है।”

विश्वकर्मन्O Viśvakarman (all-maker)
विश्वकर्मन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन्
FormMasculine, Vocative, Singular
नमःsalutation
नमः:
Karma
TypeNoun
Rootनमस्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
तेto you / your
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Dative/Genitive, Singular
अस्तुlet it be
अस्तु:
Karta
TypeVerb
Rootअस्
FormImperative (Vidhi-lin), 3rd, Singular
विश्वात्मन्O soul of the universe
विश्वात्मन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविश्वात्मन्
FormMasculine, Vocative, Singular
विश्वसम्भवO source/origin of the universe
विश्वसम्भव:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविश्वसम्भव
FormMasculine, Vocative, Singular
पदभ्याम्by (your) two feet
पदभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootपद
FormNeuter, Instrumental, Dual
तेof you / your
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
पृथिवीthe earth
पृथिवी:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Nominative, Singular
व्याप्ताpervaded
व्याप्ता:
Karta
TypeVerb
Rootव्याप्
FormFeminine, Nominative, Singular, Past passive participle (kta)
शिरसाby (your) head
शिरसा:
Karana
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
आवृतम्covered, encompassed
आवृतम्:
Karta
TypeVerb
Rootआ-वृ
FormNeuter, Nominative, Singular, Past passive participle (kta)
नभःthe sky
नभः:
Karma
TypeNoun
Rootनभस्
FormNeuter, Nominative, Singular

उत्तड़्क उवाच

U
Uttaṅka
V
Viśvakarman
P
Pṛthivī (Earth)
N
Nabhas (Sky)

Educational Q&A

The verse teaches a vision of the divine as both transcendent and all-pervading: the creator is not separate from the cosmos but encompasses it—earth and sky are described as contained within the divine body, encouraging reverence and humility.

In Aśvamedhika Parva, Uttaṅka offers a hymn of praise. Here he addresses the deity as Viśvakarman, acknowledging the deity as the universe’s source and describing a cosmic, all-encompassing form.