Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Sāttvika-vṛtta-kathana (Brahmā on the Conduct of Sattva) — Chapter 38

उपेक्षा ब्रह्मचर्य च परित्यागश्न सर्वश: | निर्ममत्वमनाशीष्ट्‌वमपरिक्षतधर्मता

vāyudeva uvāca | upekṣā brahmacaryaṃ ca parityāgaś ca sarvaśaḥ | nirmamatvam anāśiṣṭvam aparīkṣata-dharmatā || viśvāsaḥ lajjā titikṣā tyāgaḥ pavitratā ālasya-rahitatā komalatā moha-abhāvaḥ prāṇiṣu dayā paiśunya-avarjanam harṣaḥ santoṣaḥ agarvitā vinayaḥ sadvṛttam śānti-karmaṇi śuddha-bhāvena pravṛttiḥ uttamā buddhiḥ āsakti-vimokṣaḥ jagad-bhogeṣu udāsīnatā brahmacaryam sarva-tyāgaḥ nirmamatā phala-kāmanā-rahitatā dharmasya nirantara-pālanam—etāni sarvāṇi sattva-guṇasya kāryāṇi ||

वायुदेव बोले—उपेक्षा, ब्रह्मचर्य और सर्वथा त्याग; निर्ममता, फल की कामना का अभाव और धर्म में अडिग स्थिरता; विश्वास, लज्जा, तितिक्षा, दानशीलता, पवित्रता, आलस्यरहितता, कोमलता, मोह का अभाव; प्राणियों पर दया, चुगली का त्याग, हर्ष, संतोष; गर्वहीन नम्रता, विनय, सदाचार; शान्तिकर्मों में शुद्ध भाव से प्रवृत्ति, उत्तम बुद्धि, आसक्ति से छूटना, जगत् के भोगों से उदासीनता; इन्द्रिय-संयम, सर्वप्रकार का परित्याग, निर्ममता, निष्कामता और धर्म का निरन्तर पालन—ये सब सत्त्वगुण के लक्षण और कार्य हैं।

उपेक्षाindifference/forbearance
उपेक्षा:
Karta
TypeNoun
Rootउपेक्षा
FormFeminine, Nominative, Singular
ब्रह्मचर्यम्celibacy/chastity
ब्रह्मचर्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मचर्य
FormNeuter, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
परित्यागःrenunciation/abandonment
परित्यागः:
Karta
TypeNoun
Rootपरित्याग
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वशःentirely/in every way
सर्वशः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः
निर्ममत्वम्non-possessiveness
निर्ममत्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootनिर्ममत्व
FormNeuter, Nominative, Singular
अनाशीष्ट्वम्absence of desire for reward (not wishing for fruits)
अनाशीष्ट्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootअनाशीष्ट्व
FormNeuter, Nominative, Singular
अपरिक्षतधर्मताunbroken/undamaged steadfastness in dharma
अपरिक्षतधर्मता:
Karta
TypeNoun
Rootअपरिक्षतधर्मता
FormFeminine, Nominative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyudeva (Wind-god)

Educational Q&A

The verse lists ethical and psychological traits—self-restraint, non-possessiveness, purity, compassion, humility, detachment, and acting without craving results—as the defining manifestations of sattva-guṇa (the quality of clarity and goodness) and urges steady adherence to dharma.

Vāyudeva is speaking as a teacher, characterizing sattva by enumerating its observable virtues, thereby guiding the listener toward a sattvic way of life grounded in renunciation, peace-oriented conduct, and continuous righteousness.