Shloka 18
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
त्वग्भिश्च पल्लवैश्चैव प्रक्षिप्तैरधिवासिनम् / कुम्भाग्रे निक्षिपेत्पक्वं नारिकेलफलं शुभम्
Transliteration
tvagbhiśca pallavaiścaiva prakṣiptairadhivāsinam / kumbhāgre nikṣipetpakvaṃ nārikelaphalaṃ śubham
Translation
छाल और कोमल पल्लव डालकर उसे अधिवासित करे; फिर कलश के अग्रभाग पर पका हुआ शुभ नारियल-फल रखे।
Word by Word
त्वग्भिःwith barks/skins
त्वग्भिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootत्वच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
पल्लवैःwith sprouts/young leaves
पल्लवैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपल्लव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
प्रक्षिप्तैःhaving been thrown in
प्रक्षिप्तैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootप्र-क्षिप्त (कृदन्त, √क्षिप् धातु)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; कृदन्त-क्त (past participle) ‘thrown in’; ‘त्वग्भिः...पल्लवैः’ इत्यस्य विशेषणम्
अधिवासिनम्consecrated/impregnated (by adhivāsana)
अधिवासिनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअधिवासिन् (प्रातिपदिक; √वास् धातु)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘कुम्भम्’ (पूर्वश्लोके) इत्यस्य विशेषणम्—‘perfumed/impregnated/seasoned’ (ritual ‘adhivāsana’)
कुम्भ-अग्रेon the top of the pot
कुम्भ-अग्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुम्भ (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषः ‘कुम्भस्य अग्रे’ = on the top/mouth of the pot
निक्षिपेत्should place
निक्षिपेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√क्षिप् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
पक्वम्ripe
पक्वम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपक्व (प्रातिपदिक; √पच् धातोः क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘नारिकेलफलम्’ इत्यस्य विशेषणम्
नारिकेल-फलम्a coconut fruit
नारिकेल-फलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनारिकेल (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुषः ‘नारिकेलस्य फलम्’
शुभम्auspicious
शुभम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘नारिकेलफलम्’ इत्यस्य विशेषणम्