Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 62
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
चक्रं गौरिकयालिख्यपूजयेत्पश्चिमामुखः / यः ससर्वाङ्गनाकर्षवश्यक्षोभकरो भवेत्
Transliteration
cakraṃ gaurikayālikhyapūjayetpaścimāmukhaḥ / yaḥ sasarvāṅganākarṣavaśyakṣobhakaro bhavet
Translation
गौरीक (पीली मिट्टी) से चक्र लिखकर पश्चिममुख होकर पूजे; वह सब स्त्रियों को आकर्षित करने, वशीकरण और क्षोभ कराने में समर्थ होता है।
Word by Word
चक्रम्the wheel/diagram
चक्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्
गौरिकयाwith white pigment (gaurikā)
गौरिकया:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगौरिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया (करण), एकवचनम्; ‘with/using (white pigment) gaurikā’
लिख्यhaving drawn
लिख्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootलिख् (धातु)
Formल्यप्/क्त्वा-समकक्ष (gerund) ‘having drawn/written’
पूजयेत्should worship
पूजयेत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘should worship’
पश्चिमwestern
पश्चिम:
सम्बन्ध (Compound member)
TypeAdjective
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-समर्थ in compound base (with मुख)
आमुखःwest-facing
आमुखः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (कर्ता), एकवचनम्; compound: पश्चिम-मुख ‘west-facing’
यःwho
यः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा (कर्ता), एकवचनम्; relative pronoun ‘who’
सhe
स:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा (कर्ता), एकवचनम्; correlative ‘he’
सर्वall
सर्व:
सम्बन्ध (Compound member)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-समर्थ in compound base
अङ्गनाwomen
अङ्गना:
सम्बन्ध (Compound member)
TypeNoun
Rootअङ्गना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-समर्थ in compound base; ‘women’
आकर्षattraction
आकर्ष:
सम्बन्ध (Compound member)
TypeNoun
Rootआ-कृष् (धातु) → आकर्ष (प्रातिपदिक/कृदन्त-भाव)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-समर्थ in compound base; ‘attraction/dragging’
वश्यsubjugation
वश्य:
सम्बन्ध (Compound member)
TypeNoun
Rootवश्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, षष्ठी-समर्थ in compound base; ‘subjugation/bringing under control’
क्षोभagitation
क्षोभ:
सम्बन्ध (Compound member)
TypeNoun
Rootक्षुभ् (धातु) → क्षोभ (प्रातिपदिक/कृदन्त-भाव)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-समर्थ in compound base; ‘agitation’
करःcausing (to occur)
करः:
कर्तृ-विशेषण (Subject complement)
TypeAdjective
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (कर्ता), एकवचनम्; compound: सर्व-अङ्गना-आकर्ष-वश्य-क्षोभ-कर ‘one who causes…’
भवेत्would become
भवेत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘would become’