Shloka 106
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
क्षेत्रज्ञे निर्गुणे शुद्धे शान्ते क्षीणे निरञ्जने / व्यपेतसुखदुःखे च निरुद्धे शान्तिमागते
Transliteration
kṣetrajñe nirguṇe śuddhe śānte kṣīṇe nirañjane / vyapetasukhaduḥkhe ca niruddhe śāntimāgate
Translation
जब क्षेत्रज्ञ निर्गुण, शुद्ध, शान्त, क्षीण (अहंकारादि से रहित) और निरञ्जन हो; तथा सुख-दुःख से परे, निरुद्ध और शान्ति को प्राप्त हो—
Word by Word
क्षेत्रज्ञेin/with regard to the kṣetrajña
क्षेत्रज्ञे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः
निर्गुणेwithout qualities
निर्गुणे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिर् + गुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; नञ्/निर्-पूर्वक-तत्पुरुषः
शुद्धेpure
शुद्धे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
शान्तेpeaceful
शान्ते:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootशान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
क्षीणेdiminished, exhausted
क्षीणे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootक्षीण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
निरञ्जनेstainless
निरञ्जने:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिर् + अञ्जन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; नञ्/निर्-पूर्वक-तत्पुरुषः
व्यपेतसुखदुःखेfrom whom pleasure and pain have departed
व्यपेतसुखदुःखे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootव्यपेत + सुख + दुःख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः: (सुखदुःखेभ्यः व्यपेतः)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः
निरुद्धेrestrained, checked
निरुद्धे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिरुद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; नि + रुध् (धातु) + क्त → निरुद्ध (past passive participle)
शान्तिम्peace
शान्तिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootशान्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
आगतेhaving attained (peace)
आगते:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootआ + गम् (धातु) + क्त → आगत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (past participle): having come/attained