Shloka 60
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
निरस्तायुधसंरंभा निद्रातन्द्राविघूर्णिताः / न मानयन्ति वाक्यानि रार्चयन्ति महेश्वरीम् / औदासीन्यं वितन्वन्ति शक्तयो निस्पृहा इमाः
Transliteration
nirastāyudhasaṃraṃbhā nidrātandrāvighūrṇitāḥ / na mānayanti vākyāni rārcayanti maheśvarīm / audāsīnyaṃ vitanvanti śaktayo nispṛhā imāḥ
Translation
वे हथियार उठाने का उत्साह छोड़कर, निद्रा और तंद्रा से डगमगा रही थीं; वे बातों का मान नहीं रखतीं, केवल महेश्वरी की पूजा करतीं; उदासीनता फैलातीं—ये शक्तियाँ निस्पृह हो गईं।
Word by Word
निरस्त-आयुध-संरंभाःhaving abandoned weapon-ardor
निरस्त-आयुध-संरंभाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिरस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) + आयुध (प्रातिपदिक) + संरंभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि — ‘निरस्तः आयुधसंरंभः येषाम्’ (whose weapon-ardor is cast off)
निद्रा-तन्द्रा-विघूर्णिताःstupefied by sleep and drowsiness
निद्रा-तन्द्रा-विघूर्णिताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिद्रा (प्रातिपदिक) + तन्द्रा (प्रातिपदिक) + विघूर्णित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्; समासः तत्पुरुष — ‘निद्रातन्द्राभ्यां विघूर्णिताः’ (reeling due to sleep and drowsiness)
नnot
न:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation)
मानयन्तिthey respect/heed
मानयन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमान् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन
वाक्यानिwords/commands
वाक्यानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (accusative), बहुवचन
रार्चयन्तिthey worship
रार्चयन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन; आभ्यास-रूप (reduplicated/poetic)
महेश्वरीम्Maheshvarī (the Great Goddess)
महेश्वरीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहेश्वरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
औदासीन्यम्indifference
औदासीन्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऔदासीन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वितन्वन्तिthey spread/extend
वितन्वन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + तन् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन
शक्तयःpowers/energies
शक्तयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
निस्पृहाःdesireless/apathetic
निस्पृहाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिस्पृह (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
इमाःthese (f.)
इमाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन