Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 50
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
एतादृशीश्च नो ज्ञात्वा सा राज्ञी किं करिष्यति / तस्या राज्ञीत्वमपि नः समवायेन कल्पितम्
Transliteration
etādṛśīśca no jñātvā sā rājñī kiṃ kariṣyati / tasyā rājñītvamapi naḥ samavāyena kalpitam
Translation
हमारी ऐसी स्थिति को न जानकर वह रानी क्या कर सकेगी? उसका रानीपन भी तो हमारे ही सम्मिलित निर्णय से स्थापित है।
Word by Word
एतादृशीःsuch (things)
एतादृशीः:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootएतादृश (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन (Plural), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — ‘such (things/ways)’; object of ज्ञात्वा (understood as ‘having known such [matters]’)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction/समुच्चय-अव्यय)
नःour; of us
नः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन (Plural) — enclitic; ‘of us/our’
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
पूर्वकालक्रिया (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/क्त्वान्त), ‘having known’
साshe
सा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — demonstrative pronoun; subject
राज्ञीqueen
राज्ञी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराज्ञी (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — apposition to सा
किम्what
किम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter) — interrogative; object
करिष्यतिwill do
करिष्यति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलृट् (Simple future/लृट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद — ‘will do’
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — ‘of her’
राज्ञीत्वम्queenship
राज्ञीत्वम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराज्ञीत्व (प्रातिपदिक; राज्ञी + त्व)
Formप्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter) — ‘queenship’
अपिalso; even
अपि:
सम्बन्ध (Particle/अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-भाव (particle ‘also/even’/अपि-अव्यय)
नःof us
नः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन (Plural) — ‘of us/our’
समवायेनby association; by combination
समवायेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसमवाय (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine) — ‘by association/combination’
कल्पितम्arranged; contrived
कल्पितम्:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate participle/विधेय)
TypeVerb
Rootकॢप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle/क्त), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग — ‘arranged/constructed/assumed’ (predicate)