Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 26
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
तस्मिन्प्रयातुमुद्युक्ते सुर्यो ऽस्तं समुपागतः / पर्यस्तकिरणस्तोमपाटलीकृतदिङ्मुखः
Transliteration
tasminprayātumudyukte suryo 'staṃ samupāgataḥ / paryastakiraṇastomapāṭalīkṛtadiṅmukhaḥ
Translation
उसके प्रस्थान को उद्यत होते ही सूर्य अस्त हो गया; किरणों का समूह बिखर गया और दिशाओं के मुख पाटली-रंग से रंजित हो उठे।
Word by Word
तस्मिन्in that (time/occasion)
तस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंस, सप्तमी (Loc/7th), एकवचन
प्रयातुम्to depart
प्रयातुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeIndeclinable
Rootप्र-या (धातु) → प्रयातुम् (तुमुन्)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to depart’
उद्युक्तेwhen (he/they) was ready
उद्युक्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootउद्-युज् (धातु) → उद्युक्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Loc/7th), एकवचन; तस्मिन् इत्यस्य विशेषणम्
सूर्यःthe sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom/1st), एकवचन
अस्तम्to setting (down)
अस्तम्:
Karma (कर्म/गत्यर्थ-लक्ष्य)
TypeNoun
Rootअस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन; ‘अस्तं गच्छति’ इत्यर्थे
समुपागतःhad reached
समुपागतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-उप-आ-गम् (धातु) → समुपागत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (PPP) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘has reached/approached’
पर्यस्त-किरण-स्तोम-पाटलीकृत-दिङ्मुखःwhose horizons were pinkened by the scattered mass of rays
पर्यस्त-किरण-स्तोम-पाटलीकृत-दिङ्मुखः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर्यस्त (कृदन्त) + किरण (प्रातिपदिक) + स्तोम (प्रातिपदिक) + पाटलीकृत (कृदन्त) + दिक् (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सूर्यस्य विशेषणम्; ‘यस्य दिङ्मुखानि पर्यस्त-किरण-स्तोमेन पाटलीकृतानि’